De Zerbi, Tottenham và trận cầu với Manchester United: Hợp đồng 2031 mới là kẻ cầm cân

Vào đêm 19/9, tiếng còi mãn cuộc tại Villa Park vang lên trong bầu không khí im lặng đến khó chịu. Tottenham Hotspur vừa nhận thất bại 2-3 trước Aston Villa ở vòng 5 Premier League. Trên khán đài dành cho đội khách, không có tiếng la ó. Sự im lặng ấy còn đáng sợ hơn cả sự phẫn nộ. Đó là trận đấu thứ năm liên tiếp Tottenham không thắng kể từ đầu mùa, và con số ấy nặng hơn bất kỳ lời chỉ trích nào từ giới truyền thông. Sau trận đấu, Roberto De Zerbi bước vào phòng họp báo với vẻ mặt đờ đẫn. Ông không nhắc đến trọng tài. Ông không nhắc đến lịch thi đấu khắc nghiệt. Ông nói về đội bóng của chính mình bằng những từ ngữ mà ít HLV nào dám dùng: mong manh, thiếu ổn định, thiếu những thủ lĩnh. “Tôi chưa từng chứng kiến một đội bóng như thế này”, De Zerbi nói. “Chúng tôi chơi rất tốt trong 30 đến 40 phút đầu, rồi tự sụp đổ.” Với một HLV vừa được trao hơn 300 triệu bảng để tái thiết đội hình, lời tự thú đó không chỉ là một phân tích chiến thuật. Đó là một tín hiệu nguy hiểm. Bối cảnh của câu chuyện này bắt đầu từ tháng 3, khi Tottenham bổ nhiệm De Zerbi với nhiệm vụ cứu đội khỏi xuống hạng. Đội bóng áo trắng đã hai mùa liên tiếp kết thúc ở vị trí thứ 17, một vị trí không xứng với đẳng cấp lịch sử của CLB. De Zerbi hoàn thành nhiệm vụ, và ban lãnh đạo đáp lại bằng một khoản đầu tư chưa từng có trong kỷ nguyên hiện đại của đội bóng. Hơn 300 triệu bảng được chi ra trong mùa hè. De Zerbi không chỉ là HLV; ông trở thành người thiết kế toàn bộ bộ khung mới. Nhưng sau 5 vòng đấu, Tottenham vẫn chưa có nổi một chiến thắng. Họ lơ lửng ở khu vực nguy hiểm, đúng cái vị trí quen thuộc của hai mùa trước, nhưng lần này với một gánh nặng tài chính khổng lồ đè lên vai. Bầu không khí tại trung tâm huấn luyện được các nguồn tin mô tả là căng thẳng. Ban lãnh đạo được cho là đã bắt đầu tìm kiếm phương án thay thế. Nhưng câu chuyện không đơn giản như một trận thua. Bởi vì hợp đồng của De Zerbi có một chi tiết bất thường: thời hạn đến năm 2031, và theo báo cáo, không có điều khoản giải phóng. Hãy để tôi nói rõ chi tiết đó. Trong làng bóng đá, hợp đồng HLV thường kéo dài từ hai đến ba năm, kèm theo điều khoản cho phép CLB chấm dứt sớm với một khoản bồi thường xác định. Một bản hợp đồng đến 2031 không có điều khoản thoát, nếu có thật, sẽ biến việc sa thải thành một giao dịch tài chính khổng lồ. Các nguồn thân cận với CLB nói Tottenham phải trả hàng chục triệu bảng nếu muốn đưa De Zerbi rời ghế nóng ngay lúc này. Giờ hãy đặt con số đó bên cạnh khoản chi 300 triệu bảng của mùa hè. Một phép tính đơn giản: nếu Tottenham sa thải De Zerbi, toàn bộ giá trị hợp đồng còn lại sẽ được ghi nhận thành chi phí. Với thời hạn còn lại khoảng 6 năm, con số có thể dao động từ 30 đến 40 triệu bảng, tùy thuộc vào mức lương. Cộng với khấu hao hợp đồng của hơn 300 triệu bảng tiền chuyển nhượng, nếu các bản hợp đồng có thời hạn 5 năm, mỗi mùa giải Tottenham phải phân bổ khoảng 60 triệu bảng chỉ riêng phí chuyển nhượng, tổng áp lực lên báo cáo tài chính của mùa giải này là rất lớn. Đây là bài toán PSR, viết tắt của Quy tắc Bền vững và Lợi nhuận, bộ quy tắc đã khiến Everton và Nottingham Forest bị trừ điểm trong các mùa giải gần đây. “Người ta nhìn vào bảng số, tôi nhìn vào đường cong của con số đó.” Đường cong chi tiêu của Tottenham đang dốc lên, trong khi kết quả trên sân dốc xuống. Khi hai đường cong cắt nhau, người ta không cần bảng xếp hạng để biết điều gì sắp xảy ra. Nhưng chi phí không phải rào cản duy nhất. Hãy nói về chiến thuật. Khi xem lại các trận đấu của Tottenham mùa này, tôi không thấy một vấn đề hệ thống. Tôi thấy một vấn đề quản lý trận đấu. De Zerbi nói đội bóng chơi rất tốt trong 30 đến 40 phút đầu rồi bắt đầu thủng lưới. Điều đó không phải là chuyện sơ đồ. Đó là chuyện thể lực, sự tập trung, khả năng đọc nhịp độ trận đấu khi đối thủ điều chỉnh lối chơi. Đáng chú ý, De Zerbi nhắc đến các trận gặp Newcastle, Liverpool và Everton. Đó là ba đối thủ có phong cách hoàn toàn khác nhau. Một đội bóng sụp đổ trước cả ba kiểu đối thủ đó không thể đổ lỗi cho phong cách khắc chế. Vấn đề nằm bên trong đội bóng, không nằm ở đối thủ. Đó là một vấn đề nội tại. Tôi đã ngồi ở rất nhiều sân vận động trong 48 năm làm nghề, và tôi có một quy tắc: khi một HLV công khai nói đội bóng của ông ta thiếu thủ lĩnh, ông ta đang gửi một thông điệp đến hội đồng quản trị. Thông điệp đó là: “Tôi không chọn sai cầu thủ. Tôi chỉ không có ai để dẫn dắt họ.” Nhưng trong bóng đá hiện đại, việc xây dựng xương sống tinh thần cũng là một phần của công việc HLV. Một đội bóng chi hơn 300 triệu bảng mà không có thủ lĩnh trên sân, không có tiếng nói trong phòng thay đồ, cho thấy cuộc tái thiết đang lệch trọng tâm. Tottenham không thiếu tài năng. Họ thiếu một cầu thủ có thể kéo cả tập thể đứng dậy sau bàn thua. Và đó là thứ mà hợp đồng, phí chuyển nhượng hay bất kỳ hệ thống chiến thuật nào cũng không thể mua được. Bây giờ, hãy nói về áp lực thời gian. Một đội bóng mới cần ít nhất 10 đến 15 trận để định hình. Năm trận chỉ là một mẫu rất nhỏ, đặc biệt khi Tottenham vừa thay máu gần như toàn bộ đội hình. Tôi không thấy bất kỳ dữ liệu xG hay xGA nào được công bố để xác định Tottenham đang xứng đáng thua hay chỉ gặp vận đen. Nếu quy trình tạo cơ hội tốt hơn kết quả phản ánh, sa thải De Zerbi ngay lúc này sẽ là một quyết định thiếu cơ sở. Nhưng bóng đá hiện đại không vận hành theo xác suất. Truyền thông tạo áp lực, cổ động viên tạo áp lực, các nhà tài trợ tạo áp lực. Và ban lãnh đạo, những người vừa bỏ ra một số tiền khổng lồ, thường phản ứng theo cảm xúc hơn là theo dữ liệu. Cái bẫy của Tottenham là họ vừa muốn một kiến trúc sư, vừa muốn một người lính cứu hỏa. De Zerbi được thuê để dập lửa. Sau đó, ông được giao xây nhà. Khi một người lính cứu hỏa xây nhà, những vết nứt đầu tiên trở thành lý do để đốt cả công trình. “Trong phòng họp kín, không có ai hét to hơn người đang sợ.” Và ban lãnh đạo Tottenham đang sợ chính cái hợp đồng mà họ đã ký. Đến đây, tôi muốn nói về khía cạnh phản trực giác. Trận đấu với Manchester United vào ngày 10/10 được truyền thông dựng thành một trận sinh tử cho cả De Zerbi lẫn Michael Carrick. Manchester United cũng đang khủng hoảng với 5 điểm sau 5 trận. Carrick cũng bị đặt dấu hỏi lớn. Nhưng chính sự đối xứng hoàn hảo đó cho thấy đây là một cấu trúc kể chuyện, không phải thực tế trong phòng họp. Khi chi phí chấm dứt hợp đồng lên tới hàng chục triệu bảng, một trận thua, dù thảm hại đến đâu, vẫn có thể không đủ để kích hoạt quyết định. Ngược lại, một chiến thắng trước MU có thể chỉ là tấm bịt mắt tạm thời. Cơn bão sẽ quay lại ngay sau đó, bởi vấn đề cấu trúc vẫn còn nguyên. Chiến thắng không chữa lành sự thiếu thủ lĩnh. Nó chỉ trì hoãn cuộc phẫu thuật. Tôi cũng muốn nhắc đến nguồn tin của Fichajes, trang web được cho là nguồn gốc của câu chuyện Tottenham đã tìm người thay thế. Trong 48 năm làm nghề, tôi đã học được cách phân loại nguồn tin. FourFourTwo và talkSPORT là những nguồn có uy tín, đặc biệt khi họ trích dẫn trực tiếp lời HLV. Fichajes, một trang web thể thao Tây Ban Nha, thường xuyên đưa tin về các CLB ngoài Tây Ban Nha với độ tin cậy thấp. Khi một thông tin nhạy cảm như tìm kiếm HLV mới chỉ dựa trên một nguồn yếu, tôi không coi đó là sự thật. Tôi coi đó là một tin đồn đang được lặp lại. “Tin đồn chỉ là khói, hợp đồng mới là lửa.” Và trong câu chuyện này, hợp đồng 2031 mới là ngọn lửa thực sự. Có một chi tiết nữa mà tôi cho là quan trọng. Người tiền nhiệm của De Zerbi tại Tottenham từng được giữ lại đến tháng 2 dù chỉ thắng 13 trong 38 trận. Điều đó cho thấy một hội đồng quản trị vốn có tiền lệ kiên nhẫn với HLV. Nhưng khoản chi 300 triệu bảng đã thay đổi trọng tâm của sự kiên nhẫn đó. Trong kinh doanh, người ta gọi đây là cái bẫy chi phí chìm. Ban lãnh đạo đã đầu tư quá nhiều để chấp nhận thất bại sớm, nhưng cũng chính vì đầu tư quá nhiều mà họ trở nên hoảng loạn khi kết quả không đến. Đây là một nghịch lý: số tiền lớn khiến họ khó sa thải De Zerbi, nhưng cũng khiến họ khó giữ ông lại. Trong phòng họp, hai luồng suy nghĩ này đang kéo căng mọi quyết định. Một yếu tố nữa cần tính đến là kỳ nghỉ quốc tế sau trận đấu ngày 10/10. Nếu Tottenham thua Manchester United, ban lãnh đạo sẽ có hai tuần không có bóng đá để đưa ra quyết định. Kỳ nghỉ quốc tế thường là thời điểm các CLB thay HLV, bởi vì tân HLV có thời gian làm việc với các cầu thủ còn lại trước vòng đấu tiếp theo. Tôi đã chứng kiến nhiều vụ sa thải diễn ra trong những khoảng lặng như vậy. Ngược lại, nếu Tottenham thắng, De Zerbi có thể được giữ lại, nhưng chỉ đến trận thua tiếp theo. Đây là một vòng lặp không có lối thoát. Ngoài ra, nếu cả De Zerbi và Carrick cùng rời ghế trong cùng một tuần, thị trường HLV sẽ chứng kiến một cú sốc kép. Các CLB khác đang tìm kiếm sự thay đổi có thể lao vào cuộc đua giành chữ ký của những ứng viên tiềm năng. Điều đó làm tăng chi phí thay thế và khiến quyết định của Tottenham càng phức tạp hơn. Bóng đá không bao giờ vận hành trong chân không; một quyết định sa thải luôn kéo theo một chuỗi phản ứng dây chuyền. Tối 10/10, Tottenham sẽ tiếp đón Manchester United trên sân nhà. Hai đội bóng lớn, hai HLV bị đặt dấu hỏi, hai tập thể đang tìm kiếm một cú hích để cứu vớt một khởi đầu tồi tệ. Người hâm mộ sẽ theo dõi từng pha bóng. Truyền thông sẽ viết hàng trăm bài phân tích. Nhưng câu chuyện thực sự không nằm ở 90 phút trên sân. Nó nằm ở những con số đằng sau: chi phí bồi thường, ngưỡng PSR, những tín hiệu từ phòng thay đồ, và liệu một ứng viên thay thế có thực sự xuất hiện hay chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của một vài trang web. Hãy để trận đấu diễn ra, nhưng đừng đặt toàn bộ số phận của một dự án dài hạn lên 90 phút. Tottenham đã chờ, đã chi, và bây giờ họ phải đối mặt với câu hỏi mà họ không thể trả lời bằng tiền: liệu sự kiên nhẫn có còn là một tài sản trong một thế giới mà mọi người đều muốn kết quả ngay lập tức? “Tôi tin mắt mình, nhưng tôi sửa nó hai lần trước khi tin.” Đã đến lúc Tottenham sửa lại cái nhìn của họ về De Zerbi, không phải qua một trận đấu, mà qua toàn bộ cấu trúc mà họ đã tạo ra xung quanh ông.