Indonesia: Hai bàn sau hai trận và khoảng trống ở hành lang trong

Tôi xem lại ba lần. Lần thứ ba, tôi thấy thứ mà VAR không bao giờ bắt được.

Đó là phút 63 trận Indonesia gặp Malaysia. Indonesia hơn người, bóng nằm trong chân trung vệ, và cả hàng công đã dâng lên tận vòng cấm đối phương. Thay vì một đường chuyền xuyên tuyến, tôi đếm được bốn nhịp chuyền ngang liên tiếp giữa hai trung vệ và tiền vệ trụ. Không ai dám đẩy bóng vào khoảng trống giữa hai tuyến. Trận đấu khép lại với một điểm, và Indonesia vẫn đứng sau Malaysia ở vị trí nhì bảng.

Sau hai lượt trận, Indonesia mới ghi được hai bàn. Điều đáng chú ý nằm ở chỗ họ kiểm soát thế trận nhiều hơn đối thủ trong cả hai trận nhưng vẫn không chuyển hóa được thành bàn thắng. Quyền kiểm soát bóng và bàn thắng là hai thứ khác nhau, và Indonesia đang mắc kẹt ở khoảng giữa.

Indonesia bước vào lượt trận thứ ba với Bangladesh trong tình thế buộc phải thắng đậm. Malaysia dẫn đầu bảng với hiệu số +3, Indonesia đứng nhì với +2. Nếu Malaysia vượt qua Singapore, Indonesia phải thắng Bangladesh với cách biệt lớn hơn để giành ngôi đầu. Đây là bài toán quen thuộc ở các giải đấu khu vực: một đội mạnh hơn về lực lượng nhưng bị đẩy vào thế phải tính toán từng bàn thắng, trong khi kết quả của mình lại phụ thuộc vào một trận đấu khác.

Lực lượng của Indonesia là điểm gây tranh cãi lớn nhất. Đội hình trong hai lượt trận đầu gồm phần lớn là các cầu thủ mang hai dòng máu, sinh ra và trưởng thành ở Hà Lan, Bỉ hoặc Anh, được nhập tịch trong vài năm trở lại đây. Kevin Diks ở hành lang phải, Jay Idzes và Elkan Baggott ở trung tâm hàng phòng ngự, Ole Romeny và Ragnar Oratmangoen ở tuyến trên. Về mặt cá nhân, đây là nhóm cầu thủ chất lượng nhất mà bóng đá Indonesia từng có trong nhiều thập kỷ.

Nhưng chất lượng cá nhân không tự động tạo thành một cỗ máy. Indonesia thắng Singapore 2-0, rồi hòa Malaysia trong thế hơn người. Bốn điểm sau hai trận, hiệu số +2. Không tệ, nhưng cũng không đủ để dẫn đầu.

Indonesia chơi pressing cao. Đó là lựa chọn xuyên suốt hai trận. Họ đẩy hàng thủ lên sát vạch giữa sân, hai tiền vệ trung tâm bám sát cặp tiền vệ đối phương, các cầu thủ chạy cánh khép vào trong để chặn đường chuyền ngang. Chiến thuật này hoạt động tốt trong khâu giành lại bóng. Indonesia thu hồi bóng ở phần sân đối phương nhiều hơn hẳn đối thủ, và đó là lý do họ nắm quyền kiểm soát trận đấu.

Vấn đề nằm ở đoạn sau đó.

Khi giành bóng ở vị trí cao, một đội bóng tốt sẽ tung đường chuyền quyết định trong vòng hai đến ba giây, trước khi đối phương kịp lùi về tổ chức lại. Indonesia thì không. Trong trận gặp Singapore, tôi đếm được ít nhất bảy tình huống giành bóng ở một phần ba cuối sân, nhưng bóng phải qua ba nhịp chuyền ngang trước khi có ai đó thử dứt điểm. Ba nhịp chuyền ngang là quá đủ để một hàng thủ lùi về đủ người.

Chiến thuật không nằm trên bảng. Nó nằm ở khoảng trống giữa hai cầu thủ.

Khoảng trống đó, trong hệ thống của Indonesia, nằm ở hành lang trong, giữa trung vệ đối phương và tiền vệ phòng ngự. Đó là nơi một số 10 thực thụ phải xuất hiện. Indonesia không có ai đứng đó. Các tiền vệ trung tâm của họ chơi song song, giữ cự ly an toàn, rồi luân chuyển bóng ra biên. Bóng đi ra biên, hậu vệ cánh nhận, rồi tạt. Hàng thủ đối phương, với bốn người trong vòng cấm, đọc được quả tạt trước cả khi nó rời chân.

Indonesia tạo ra khối lượng cơ hội lớn nhưng chất lượng cơ hội lại thấp. Họ sút nhiều, nhưng phần lớn là những cú sút từ ngoài vòng cấm hoặc từ góc hẹp. Một đội chỉ ghi hai bàn sau hai trận trong khi kiểm soát bóng vượt trội không gặp vấn đề về kỹ thuật dứt điểm. Họ gặp vấn đề về vị trí.

Có một chi tiết nữa đáng chú ý. Trong trận hòa Malaysia, Indonesia chơi hơn người trong phần lớn thời gian. Về mặt lý thuyết, đó là điều kiện lý tưởng để mở rộng khoảng trống. Nhưng thay vì kéo giãn hàng thủ đối phương bằng cách dâng hậu vệ cánh cao hơn và đưa một tiền vệ vào hành lang trong, Indonesia lại giữ nguyên cấu trúc. Họ chuyền nhiều hơn, nhưng không di chuyển nhiều hơn. Bóng luân chuyển, còn con người thì đứng yên.

Một hàng thủ chỉ bị mở ra khi có ai đó di chuyển vào vùng mà nó không kiểm soát. Indonesia chưa làm được điều đó.

Tôi theo dõi các trận đấu của Indonesia ở giải khu vực này bằng cách lọc dữ liệu từ các nguồn thống kê mở, và một chỉ số khiến tôi chú ý: số đường chuyền vào vòng cấm của họ thấp hơn hẳn so với số đường chuyền ở phần ba cuối sân. Bóng vào đến khu vực nguy hiểm nhưng dừng lại ở rìa. Đó là dấu hiệu của một đội bóng thiếu người làm nhiệm vụ phá vỡ tuyến cuối.

Hàng phòng ngự của Indonesia, ở chiều ngược lại, lại khá vững. Jay Idzes và Elkan Baggott phối hợp tốt trong việc bọc lót, còn Kevin Diks đọc tình huống chuyển hóa tốt. Trận hòa trước Malaysia khi hơn người nhưng vẫn giữ sạch lưới cho thấy cấu trúc phòng ngự không phải là vấn đề. Vấn đề nằm ở phía bên kia sân.

Đối thủ sắp tới, Bangladesh, được xem là đội yếu nhất bảng. Về lý thuyết, đây là cơ hội để Indonesia cải thiện hiệu số. Nhưng chính vì đối thủ yếu, họ sẽ lùi sâu và đông người hơn. Một khối phòng ngự thấp, đông người là bài toán khó nhất với một đội pressing cao nhưng thiếu khả năng phá vỡ tuyến. Indonesia sẽ có bóng nhiều hơn, sút nhiều hơn, và nếu không thay đổi cách tiếp cận, số bàn thắng có thể vẫn thấp.

Mọi đội hình đều là một lời nói dối — cho đến khi bóng lăn.

Điểm mù lớn nhất của câu chuyện này nằm ở cách chúng ta đọc bảng xếp hạng. Cả bảng đấu đang chờ đợi Malaysia sảy chân, nhưng Malaysia đang dẫn đầu bằng hiệu số, và hiệu số là thứ Indonesia không thể kiểm soát trực tiếp. Indonesia có thể thắng Bangladesh ba bàn và vẫn đứng nhì nếu Malaysia thắng Singapore bốn bàn. Việc theo đuổi hiệu số là một cuộc đua với kết quả của người khác.

Có một điểm mù thứ hai, mang tính cấu trúc. Việc xây dựng đội tuyển quanh các cầu thủ hai dòng máu giải quyết được bài toán lực lượng ngắn hạn, nhưng nó không giải quyết bài toán kết nối. Những cầu thủ này chơi ở các nền bóng đá khác nhau, với các hệ thống khác nhau, và mỗi lần tập trung là một lần họ phải xây lại sự hiểu nhau từ đầu. Không có sự kết nối đó, pressing cao chỉ tạo ra bóng, không tạo ra bàn thắng.

Và đây là điều ít ai nói: nếu Indonesia thắng Bangladesh đậm, câu chuyện sẽ được kể như một sự khẳng định chiến lược nhập tịch. Nhưng một chiến thắng trước đối thủ yếu nhất bảng không chứng minh được điều gì về khả năng phá vỡ một hàng thủ được tổ chức tốt. Bằng chứng cho điều đó chỉ đến ở vòng trong, khi Indonesia gặp một đội không lùi sâu.

Indonesia sẽ thắng Bangladesh. Vấn đề nằm ở cách họ thắng. Nếu họ vẫn tạt bóng từ biên và chuyền ngang trước vòng cấm, trận đấu sẽ kết thúc với một tỷ số vừa đủ và một bài học bị bỏ lỡ. Nếu họ dám đưa một người vào hành lang trong, dám kéo giãn hàng thủ bằng di chuyển thay vì bằng đường chuyền, thì trận đấu này có thể là điểm khởi đầu cho một thứ lớn hơn.

Lần tới khi Indonesia gặp một hàng thủ thấp, tôi sẽ đếm số lần bóng được đưa vào hành lang trong. Đó là chỉ số thật sự cần theo dõi.