Một điểm là đủ cho U23 Việt Nam, nhưng bài toán thật nằm ở cách chơi

Hiệp hai trận U23 Uzbekistan gặp Kuwait, đội bóng Trung Á chơi thiếu người suốt cả 45 phút cuối. Tôi ngồi trước màn hình với cuốn sổ đen quen thuộc, chờ xem hàng thủ của họ sẽ vỡ ở đâu. Nó không vỡ. Uzbekistan giữ nguyên thế trận, giữ nguyên tỷ số 2-0, giữ nguyên sự điềm tĩnh đến mức khó chịu. Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng tấm vé tứ kết của U23 Việt Nam đang ở rất gần, và cũng đang ở rất xa.

U23 Việt Nam bước vào lượt trận cuối vòng bảng với 4 điểm sau hai lượt trận dưới thời HLV Đinh Hồng Vinh. Chỉ cần một trận hòa trước U23 Uzbekistan, thầy trò ông chắc chắn đi tiếp, bất kể trận Kuwait gặp Philippines kết thúc ra sao. Đó là lợi thế mà không nhiều đội bóng ở cùng bảng có được.

Phía bên kia chiến tuyến, U23 Uzbekistan đã sớm hoàn thành nhiệm vụ. Họ đánh bại Kuwait 2-0, giành trọn 6 điểm sau hai lượt trận, chắc chắn nằm trong nhóm đi tiếp. Trận đấu với Việt Nam vì thế không còn mang ý nghĩa sống còn với đội bóng Trung Á. Họ có lý do để tính toán, giữ sức cho vòng tứ kết, hạn chế thẻ phạt, xoay tua nhân sự hoặc giảm cường độ. Một đội đã chắc suất không nhất thiết phải bung hết sức ở trận cuối vòng bảng.

Đọc đến đây, nhiều người sẽ nghĩ cơ hội của U23 Việt Nam đang rộng mở. Tôi thì không vội. Bởi điều đáng lo nhất không nằm ở chỗ U23 Uzbekistan mạnh đến đâu. Nó nằm ở chỗ U23 Việt Nam sẽ chơi như thế nào khi biết mình chỉ cần một điểm.

Một điểm trong đầu cầu thủ và một điểm trên sân là hai thứ hoàn toàn khác nhau. Khi mục tiêu đã rõ ràng đến vậy, bản năng tự nhiên của con người là bảo vệ thành quả. Hàng thủ lùi sâu hơn một nhịp. Tiền vệ chọn đường chuyền an toàn thay vì đường chuyền xuyên tuyến. Tiền đạo không còn dám dâng cao vì sợ mất vị trí. Cả đội dịch chuyển về phía khung thành nhà mình như một phản xạ, và đó chính là lúc nguy hiểm bắt đầu.

Nếu U23 Việt Nam lùi thấp, nhường thế trận và chỉ tập trung bảo vệ khung thành, đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh sẽ tự đưa mình vào cuộc chơi mà Uzbekistan mong muốn. Bóng sẽ nằm trong chân đối thủ. Các đường chuyền sẽ dồn về một phần sân. Chỉ cần một pha đánh biên, một quả phạt góc, hay một khoảnh khắc mất tập trung, lợi thế tích lũy suốt hai lượt trận có thể đổ sông đổ biển trong tích tắc.

Có một chi tiết trong trận Uzbekistan thắng Kuwait mà tôi ghi lại rất kỹ. Đội bóng Trung Á phải chơi thiếu người suốt hiệp hai nhưng vẫn duy trì thế trận và bảo toàn chiến thắng. Muốn làm được điều đó, một đội bóng phải có chiều sâu đội hình và khả năng kiểm soát trận đấu ở mức rất cao. Họ không hoảng loạn khi mất người. Họ biết chia tuyến, biết chuyền bóng giữ nhịp, biết giết trận đấu đúng lúc. Đó là thứ bản lĩnh không thể xoay tua bằng cách thay vài cái tên trên đội hình.

Vậy nên, lập luận “Uzbekistan xoay tua nên Việt Nam dễ thở” là một lập luận có lỗ hổng. Một đội bóng trưởng thành về chiến thuật có thể thay người mà không thay cách chơi. Hệ thống của họ vẫn còn nguyên đó. Và với một hàng phòng ngự không ở trạng thái tốt nhất, việc phải chống đỡ liên tục trước một hệ thống như vậy là kịch bản mà HLV Đinh Hồng Vinh chắc chắn không muốn.

Đến đây thì mâu thuẫn lộ ra. U23 Việt Nam cần một trận hòa, nhưng không được phép cầu hòa. Hai điều đó nghe qua tưởng giống nhau, nhưng trên sân cỏ chúng khác nhau một trời một vực. Cầu hòa nghĩa là nhường thế trận, là chờ đối thủ mắc sai lầm, là đặt số phận của mình vào tay người khác. Còn chơi để giành một trận hòa nghĩa là vẫn phải giữ bóng, vẫn phải phản đòn, vẫn phải khiến đối thủ phải tính đến khả năng bị thủng lưới. Một đội chỉ biết co mình trước khung thành không thể gây ra nỗi lo ấy.

Sự khác biệt giữa việc chấp nhận một điểm và việc theo đuổi một điểm nằm ở thế chủ động, và đó chính là tấm vé tứ kết. U23 Việt Nam không cần lao lên tấn công bằng mọi giá. Họ chỉ cần có khả năng phản đòn, tìm kiếm cơ hội, và giữ đủ sự tự tin để không sụp đổ về mặt tinh thần trong những phút cuối.

Dữ liệu cho tôi con số, nhưng khán đài trống cho tôi câu hỏi. Ở những trận đấu mà lợi thế điểm số khiến một đội chọn lối chơi phòng ngự bị động, tỷ lệ thủng lưới thường tăng về cuối trận khi thể lực và sự tập trung xuống thấp. Đó không phải chuyện may rủi. Đó là hệ quả của việc để đối thủ cầm bóng quá lâu và phải chạy theo bóng quá nhiều.

U23 Uzbekistan có thừa lý do để chơi chậm, giữ sức, chờ đợi. Và nếu U23 Việt Nam đồng ý chơi theo nhịp đó, họ đang làm đúng điều đối thủ muốn. Ngược lại, nếu đội bóng của HLV Đinh Hồng Vinh dám dâng cao có kiểm soát, gây sức ép ở phần sân đối phương, và tạo ra ít nhất vài tình huống khiến Uzbekistan phải phòng ngự thật sự, thế trận sẽ khác. Một đội chắc suất muốn giữ sức sẽ không thích bị kéo vào cuộc chiến thể lực ở trận đấu mà họ chẳng còn gì để mất.

Trong im lặng của khán đài trống, dữ liệu đã thì thầm những điều không ai ngờ. Một đội bóng đi tiếp bằng tâm thế cầu hòa thường mang theo nỗi sợ vào cả vòng knock-out. Một đội bóng đi tiếp bằng tâm thế chủ động thì bước vào tứ kết với niềm tin thật sự.

Chiến thuật rồi sẽ lỗi thời, nhưng câu chuyện về niềm tin thì không. U23 Việt Nam đang đứng trước một tấm vé có thể chạm tay. Câu hỏi cuối cùng không phải là U23 Uzbekistan mạnh đến đâu, mà là U23 Việt Nam có dám chơi bóng hay không. Nếu họ chọn phòng ngự để bảo toàn một điểm, tấm vé ấy có thể tuột khỏi tầm tay. Nếu họ chọn chơi để giành một điểm, tấm vé ấy sẽ ở lại. Rất gần mà cũng rất xa, và khoảng cách đó được quyết định ở đôi chân, chứ không phải ở bảng điểm.