Perks trong Overwatch 2: lớp sức mạnh mở khóa giữa trận và khoảng trống chưa ai lấp được ở đấu trường chuyên nghiệp

Ba giờ sáng ở Busan, màn hình còn sáng. Trong một trận xếp hạng trên bản đồ Busan, một pha lao vào của Tracer kết thúc theo cách tôi không lường trước. Tracer vào điểm, kéo hai người, đồng đội theo sau. Rồi Bastion ở cấp độ hai bật Self-Repair. Khả năng tự sửa chữa ấy đã biến mất khỏi Overwatch 2 kể từ khi tựa game chuyển sang bản mới. Vậy mà đêm ấy nó ở đó, hồi máu cho một cỗ máy đứng giữa làn đạn, và pha dive sụp trong bốn giây.

Bảng điểm cuối trận ghi sát thương, ghi mạng hạ gục, ghi thời gian giữ điểm. Nó không ghi rằng thế trận đổi chiều vì một năng lực từng bị xóa bỏ nay quay lại. Người ta nhớ tỉ số, nhưng tôi nhớ ánh mắt của em gái mình giữa đêm ấy — cái đêm tôi hiểu rằng mọi trận đấu đều có một vùng tối không nằm trên bảng điểm. Hệ thống Perks của Overwatch 2 đang dựng thêm một vùng tối như thế, và lần này nó nằm ngay trong luật chơi.

Perks là gì, và vì sao nó khác mọi bản cập nhật trước

Cần nói rõ cơ chế trước khi bàn tới hệ quả. Perks là các nâng cấp mở khóa ngay trong trận. Mỗi tướng có hai bậc: Minor Perks mở ở cấp độ một, Major Perks mở ở cấp độ hai. Một tướng lên cấp hai lần trong một trận, và mỗi lần lên cấp là một lần chọn.

Điểm mấu chốt nằm ở nguồn kinh nghiệm. Kinh nghiệm đến từ ba nhóm hành vi: chơi mục tiêu, hạ gục và hỗ trợ hạ gục, hồi máu hoặc cứu đồng đội. Ba nhóm này đều thưởng cho việc có mặt trong giao tranh tổ đội. Kẻ đứng ngoài, kẻ đi lẻ, kẻ chỉ farm sát thương ở rìa trận đấu sẽ lên cấp chậm hơn.

Cơ chế đổi tướng cũng đáng chú ý. Đổi tướng đưa tướng mới về cấp độ một, nhưng lần mở khóa thứ hai diễn ra nhanh hơn. Nghĩa là đội có thể chủ động đổi tướng để cắt đà tiến hóa của đối phương, rồi quay lại tướng cũ với tốc độ lên cấp được đẩy nhanh. Nhà phát triển cũng cho biết tướng mới sẽ có Perks riêng, và các đợt cập nhật bổ sung diễn ra cách nhau mỗi hai mùa giải.

Ở nơi người ta chờ phép màu, tôi học cách viết bằng sự thật. Và điều cần ghi nhận trước tiên: Perks vận hành như một tầng tiến trình chạy song song bên trong trận đấu, chứ không phải một bản vá tướng đơn thuần.

Vì sao đây là thay đổi ở mức tái cấu trúc

Văn hóa vá lỗi của Overwatch vận hành theo cách ai cũng thấy. Một tướng bị tăng hoặc giảm chỉ số, thay đổi được công bố, áp dụng cho toàn bộ người chơi trên toàn máy chủ, và bất kỳ ai cũng tra được. Sức mạnh của tướng là hằng số trong một trận, biến số duy nhất là kỹ năng và phối hợp.

Perks phá vỡ giả định đó. Trong cùng một trận, hai đội có thể sở hữu hai phiên bản sức mạnh khác nhau của cùng một tướng, tùy vào nhịp độ trận đấu và lựa chọn của từng người. Đường cong sức mạnh không còn phẳng; nó dốc dần theo thời gian và dốc không đều giữa hai bên.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, đây là kiểu thay đổi khiến mọi mô hình phân tích cũ trở nên lệch. Khung phân tích truyền thống giả định sức mạnh tướng ổn định trong một ván. Khi sức mạnh đó tự thay đổi giữa ván, mọi kết luận rút ra từ dữ liệu toàn mùa giải đều cần viết lại.

Ai được lợi, ai chịu thiệt

Nhóm hưởng lợi rõ nhất là những người chơi tấn công, bám mục tiêu, và những tướng có bộ kỹ năng gốc vốn đã mạnh. D.Va, Winston, hay các hỗ trợ có tiện ích tốt đều thuộc nhóm này. Perks ở đây hoạt động như một hệ số nhân: nó nhân lên thứ vốn đã mạnh, chứ không kéo thứ yếu lên ngang bằng.

Cơ chế tuyết lăn vì thế trở nên rõ hơn. Đội thắng giao tranh đầu lên cấp sớm hơn, có Major Perks trước, thắng giao tranh sau dễ hơn. Lợi thế tích lũy theo vòng xoáy mà không có nhiều cơ chế bù trừ.

Nhóm chịu thiệt là những tướng có giai đoạn đầu yếu và lối chơi không bám điểm. Xạ thủ, tướng đi lẻ, tướng chỉ gây áp lực từ xa đều lên cấp chậm hơn vì nguồn kinh nghiệm chính nằm ở giao tranh tổ đội. Một pha đột kích thành công ở tuyến sau có giá trị chiến thuật, nhưng nó không trả về lượng kinh nghiệm tương xứng.

Đây là điểm đáng lo nhất về mặt thiết kế. Hệ thống tuyên bố thưởng cho kỹ năng, nhưng cách nó phân bổ kinh nghiệm lại thưởng cho vị trí đứng trên bản đồ. Hai thứ đó không phải lúc nào cũng trùng nhau.

Những năng lực hồi sinh từ tro tàn

Phần thú vị nhất của Perks là các nâng cấp mô phỏng lại kỹ năng đã bị xóa. Bastion lấy lại Self-Repair. Orisa lấy lại Barrier. Đây không phải tôn vinh quá khứ bằng lời; đây là trao lại quyền năng thật.

Ở góc độ thi đấu, điều này tạo ra một dạng sức mạnh mà tôi gọi là sức mạnh bóng ma. Một kỹ năng từng bị gỡ vì quá mạnh nay quay lại trong một khung thời gian giới hạn của trận đấu. Bastion có Self-Repair sẽ giữ được nhịp giao tranh lâu hơn hẳn, và những pha ép góc trở nên khó hơn nhiều.

Orisa là ví dụ rõ hơn về mặt bản sắc. Cô ấy bước vào Overwatch 2 với vai trò đấu sĩ tuyến trước. Có Barrier trở lại, Orisa lập tức tiến gần hơn tới hình mẫu tank chắn tuyến mà cô từng là. Một nâng cấp nhỏ trong trận có thể đổi cả cách một tướng được chơi.

Tác động tới cân bằng là có thật. Nhà phát triển đã mất nhiều năm để dọn dẹp những kỹ năng này khỏi meta. Việc đưa chúng trở lại theo từng trận không xóa đi lý do chúng bị gỡ; nó chỉ giới hạn thời gian xuất hiện. Giới hạn thời gian không phải là một lập luận cân bằng.

Chiến thuật mới: đổi tướng để cắt đà tiến hóa

Cơ chế đổi tướng mở ra một tầng chiến thuật chưa từng có. Một đội có thể đổi tướng để đối phương mất tướng đã lên cấp, buộc họ khởi động lại tiến trình. Nhưng đội đổi tướng cũng phải trả giá: tướng mới bắt đầu ở cấp một.

Nếu lần mở khóa thứ hai nhanh hơn, thì việc đổi qua đổi lại trở thành một cách tích lũy. Tôi gọi đó là tích trữ Perks. Đây là dạng chiến thuật chưa từng tồn tại trong lịch sử tựa game, và nó sẽ sớm xuất hiện trong các trận đấu chuyên nghiệp dưới dạng những pha đổi tướng khó hiểu với khán giả.

Với tuyển thủ chuyên nghiệp, giá trị dịch chuyển sang nhóm chơi được nhiều tướng trong cùng một vai trò. Một hỗ trợ linh hoạt có nhiều phương án hơn hẳn một chuyên gia chỉ đánh một tướng. Nếu Perks của tướng sở trường yếu, người chơi đó không thể bù bằng kỹ năng cá nhân như trước.

Ban huấn luyện cũng có thêm việc. Chọn Perks theo tình huống, theo đối thủ, theo nhịp trận đấu là một dạng kỹ năng mới, tương tự cách ban cấm và chọn tướng từng trở thành môn học riêng. Đội nào xây dựng được bộ dữ liệu và quy trình phân tích cho tầng này trước, đội đó có lợi thế trong sáu tháng đầu.

Vấn đề chưa ai trả lời: giải đấu dùng bản nào

Nỗi lo lớn nhất không nằm trên sân. Nó nằm ở câu hỏi vận hành.

Nhà phát triển cho biết các đợt cập nhật Perks diễn ra cách nhau mỗi hai mùa giải. Trong khi đó, các sự kiện thi đấu thường khóa phiên bản máy chủ trước ngày thi đấu khá lâu. Nếu một giải LAN chạy trên bản cũ không có Perks, còn giải khác chạy trên bản live có Perks, thì hai giải đấu đó gần như là hai trò chơi khác nhau.

Nghịch lý còn nằm ở phía đội tuyển. Nếu giải dùng bản có Perks, đội chuẩn bị ít thời gian sẽ chịu thiệt so với đội có nhiều thời gian thử nghiệm. Nếu giải khóa về bản không có Perks, thì toàn bộ công sức nghiên cứu tầng nâng cấp trở thành vô nghĩa. Chưa có tuyên bố nào giải quyết câu hỏi này.

Với khán giả, đây là dạng bất công khó nhìn thấy. Họ xem một trận đấu, thấy Đội A thắng, và không biết rằng đội đó đang chơi trên một luật khác với tuần trước.

Khán giả sẽ nhìn thấy gì

Bản thân Overwatch đã khó xem. Mỗi khung hình có hàng chục hiệu ứng, và bình luận viên phải chọn lọc thông tin để truyền tải. Thêm một tầng tiến trình chạy song song là thêm một tầng mà người xem phải theo dõi.

Nếu giao diện không hiển thị rõ ai đang có Minor Perks, ai đang có Major Perks, ai vừa đổi tướng và mất tiến trình, thì trận đấu sẽ trở thành một chuỗi sự kiện khó giải thích. Những pha lật kèo sẽ đến từ nguyên nhân vô hình với người xem.

Đây là rủi ro bị đánh giá thấp. Cân bằng có thể sửa bằng bản vá. Khả năng truyền tải thì phải thiết kế lại từ đầu.

Vùng xám về luật và gian lận

Một hệ thống mới mở ra một bề mặt tấn công mới. Có mấy câu hỏi chưa có câu trả lời công khai. Lựa chọn Perks của đối thủ có hiển thị cho cả hai bên hay không? Nếu hiển thị, đội có thể phản đối sách. Nếu ẩn, đội không thể phản ứng, và tính cạnh tranh bị bào mòn.

Tiến trình nâng cấp chạy phía máy chủ hay phía người chơi? Nếu có phần chạy phía người chơi, đó là cửa cho các công cụ can thiệp. Chưa có tài liệu công khai nào xác nhận biện pháp chống gian lận cho tầng hệ thống này.

Về mặt quản trị, một hệ thống bị lỗi giữa giải đấu có thể dẫn tới các phương án khó chịu: vô hiệu hóa một nhóm Perks giữa mùa, hoặc phải thi đấu lại trận. Cả hai đều làm tổn hại uy tín của giải.

Đặt cạnh các tựa game khác

Đây không phải ý tưởng xuất hiện từ khoảng không. Apex Legends có Evo Shields, thứ thưởng cho sát thương và tạo ra một đường cong sức mạnh ngay trong trận. Fortnite có hệ thống nâng cấp vũ khí. Paladins đi xa hơn với hệ thống trang bị mở khóa trong trận.

Điểm chung của những hệ thống này là chúng thay đổi trọng tâm của trò chơi. Khi một phần sức mạnh được quyết định bởi quá trình chơi trong trận, kỹ năng cơ học thuần túy không còn đủ. Bạn cần quản lý tài nguyên, chọn thời điểm, và tính toán trước.

Overwatch đi theo hướng đó, nhưng muộn hơn và ở quy mô lớn hơn. Với hơn bốn mươi tướng, mỗi tướng có hai bậc nâng cấp, số lượng tổ hợp cần cân bằng là rất lớn. Không tựa game nào trong danh sách trên phải quản lý khối lượng tương đương.

Khoảng trống dữ liệu

Cho tới lúc này, không có dữ liệu công khai nào về tỉ lệ thắng, tỉ lệ chọn, hay tỉ lệ cấm theo từng Perks. Không có bảng xếp hạng sức mạnh do cộng đồng kiểm chứng. Không có báo cáo nào từ các đội chuyên nghiệp về những tổ hợp bị lỗi.

Nói cách khác, toàn bộ phân tích về Perks hiện tại đều ở mức giả thuyết. Tôi có thể chỉ ra cơ chế và suy luận hệ quả, nhưng tôi không thể khẳng định Perk nào mạnh nhất, vai trò nào hưởng lợi nhiều nhất, hay hệ thống này có thực sự làm trò chơi tốt hơn.

Đây là khoảng trống nguy hiểm. Các đội tuyển cũng đang phân tích trên cùng một khoảng trống đó.

Góc nhìn ngược: rủi ro thật không phải là mất cân bằng

Cách cộng đồng đặt vấn đề thường là: liệu một Perk nào đó có bị lỗi không. Tôi cho rằng đó là câu hỏi sai.

Rủi ro lớn hơn nằm ở chỗ điều kiện thắng của trò chơi thay đổi. Trước đây, thắng một giao tranh ở Overwatch đến từ phối hợp, từ góc đặt, từ việc ép kỹ năng đối thủ. Bây giờ nó còn đến từ việc ai vào cấp trước, ai chọn đúng nâng cấp, ai đổi tướng đúng thời điểm.

Một phần kết quả trận đấu được quyết định bởi những lựa chọn nằm ngoài giao tranh. Với người chơi chuyên nghiệp, đó là tầng kỹ năng mới đáng học. Với khán giả, đó là lớp sương mù che mất nguyên nhân của thắng lợi.

Góc nhìn ngược thứ hai liên quan tới những Perks hồi sinh. Việc đưa Self-Repair hay Barrier trở lại không đơn thuần là chiều lòng hoài niệm. Nó là một lời thừa nhận gián tiếp rằng bản đơn giản hóa của Overwatch 2 đã đi xa hơn mức cần thiết. Nếu phần lớn giá trị của hệ thống mới nằm ở việc trả lại thứ cũ, thì sức hấp dẫn của nó không đến từ tính mới.

Góc nhìn ngược thứ ba là về động cơ. Một hệ thống trao phần thưởng theo thời gian chơi trong trận có tác dụng kéo dài phiên chơi, tăng chỉ số tương tác, và tạo điều kiện cho nội dung giáo dục trên nền tảng trực tuyến. Những lợi ích đó rất cụ thể với nhà phát hành. Câu hỏi công bằng là liệu chúng có đi kèm với chất lượng cạnh tranh thực sự, hay chỉ là lớp vỏ kỹ thuật của một chiến dịch giữ chân người chơi.

Những gì cần theo dõi

Có bốn tín hiệu tôi sẽ dõi theo trong những tháng tới. Thứ nhất, tuyên bố chính thức về việc các giải đấu chuyên nghiệp có dùng Perks hay không. Thứ hai, phản hồi sớm từ cộng đồng về những nâng cấp bị cho là quá mạnh. Thứ ba, sự xuất hiện của chiến thuật đổi tướng để cắt tiến trình trong các trận đấu có ghi hình. Thứ tư, số liệu người chơi hoạt động hằng ngày sau khi hệ thống ổn định.

Mỗi tín hiệu này trả lời một phần của cùng một câu hỏi: hệ thống này đang phục vụ ai.

Esports không cần một sân cỏ, nhưng vẫn cần những người kể chuyện dám giữ lửa. Bóng đá nữ dạy tôi rằng giá trị của một thay đổi không nằm ở tiếng vỗ tay lúc công bố, mà ở việc nó còn đứng vững sau vài mùa giải. Perks đang ở đêm đầu tiên của hành trình đó, và chưa ai biết nó sẽ đi tới đâu.

Nếu điều kiện thắng của Overwatch đã đổi, liệu cộng đồng có được quyền biết điều đó trước khi trận đấu lớn nhất của năm bắt đầu?