Muay mở màn Đại hội Thể thao toàn quốc 2026: một phút nghỉ và khoảng trống trên 63,5 kg

Ba hiệp, mỗi hiệp ba phút, nghỉ một phút. Ở Chiang Mai, nơi tôi ngồi rìa võ đài gần bốn thập kỷ, một trận Muay chuyên nghiệp cho võ sĩ nghỉ hai phút giữa các hiệp. Một phút bị cắt đi ấy là nơi đặt bài toán thể lực của môn Muay tại Đại hội Thể thao toàn quốc 2026, diễn ra ở TP.HCM từ ngày 20 đến 30 tháng 10.

Sáng 22 tháng 10, đúng 6 giờ, nghi lễ khai mạc môn Muay diễn ra. Muay là nội dung đầu tiên bước vào giai đoạn thi đấu của đại hội. Địa điểm là nhà thi đấu của một trung tâm cung cấp dịch vụ công trên địa bàn thành phố, sức chứa khiêm tốn, không có cấu hình dành riêng cho võ đài. Tôi đã dự nhiều lễ khai mạc môn võ ở các đại hội khu vực, chưa lần nào thấy một môn võ được xếp mở màn sớm đến thế mà lại thi đấu trong một không gian trung tính đến thế. Sân vận động câm lặng nhất không phải khi không ai đến. Mà khi mọi người đến mà không dám thở.

Chương trình chuyên môn chia nam sáu hạng: 45-48, 48-51, 51-54, 54-57, 57-60 và 60-63,5 kg. Nữ có bảy hạng, gồm một hạng dưới 45 kg. Thể thức loại trực tiếp, thắng mỗi vòng để đi tiếp. Vận động viên được đăng ký cả nội dung đối kháng lẫn biểu diễn Wai Kru (4-5 phút) và Mai Muay (5-6 phút). Điểm biểu diễn tính theo kiểu đạt 50% mỗi vòng. Nhân sự y tế thể thao do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cử làm nhiệm vụ chuyên môn; Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục thể thao thành phố lo khâu vận hành.

Cấu trúc hạng cân là dữ liệu có giá trị nhất trong toàn bộ chương trình, và nó không hề tùy tiện. Các hạng nam chạy theo bước 3 kg, đúng gia đình hạng cân của muay nghiệp dư theo chuẩn IFMA. Quan trọng hơn, nó trùng với trọng tâm lịch sử của Muay Thái: các dải cân truyền thống ở Rajadamnern hay Lumpinee xưa nay co cụm trong khoảng 105-147 pound, tức 47,6 đến 66,7 kg. Ban tổ chức cắt hạng theo đúng vùng cơ thể mà môn võ này thực sự sản sinh ra võ sĩ.

Chính vì thế, việc nam dừng ở 63,5 kg lại là tín hiệu về bể lực lượng. Một đại hội thể thao quốc gia thường cố mở tối đa nội dung để tối đa huy chương. Dừng sớm ở hạng bán trung cho thấy hoặc không đủ đăng ký chất lượng ở các hạng trên, hoặc ban chuyên môn dồn vào những hạng Việt Nam có cửa cạnh tranh khu vực. Cả hai cách đọc đều dẫn về một chỗ: dòng võ sĩ nam trên 63,5 kg của Muay Việt Nam đang mỏng, và đây là tín hiệu về lực lượng chứ không phải sở thích thiết kế giải.

Ở chiều ngược lại, bảy hạng nữ nhiều hơn sáu hạng nam, có cả hạng dưới 45 kg. Đây là điều hiếm ở các đại hội quốc gia, nơi chương trình nữ thường bị thu nhỏ. Bể lực lượng nữ của Muay Việt Nam đang dày hơn bể hạng nặng nam, và đó là điểm sáng hiếm hoi của bản danh sách hạng cân. Hạng dưới 45 kg cũng là nơi tập trung nhiều vận động viên tuổi teen, nhóm chịu ngưỡng mất nước thấp hơn người trưởng thành.

Về thể thức, một nhà vô địch trong nhánh tám người chỉ đánh ba trận, tổng cộng chín hiệp. Với một giải tuyển chọn chuyên nghiệp, chín hiệp là mẫu quá mỏng. Đại hội này trao danh dự, chưa mở cửa ngõ chuyển nhượng: các tuyến trinh sát của ONE Championship hay hệ thống sân Thái Lan cần mẫu quan sát lớn hơn nhiều.

Điều đáng bàn hơn là việc cho phép đăng ký kép. Một võ sĩ vào chung kết cả đối kháng lẫn Wai Kru phải chịu hai kiểu gắng sức khác hẳn nhau trong cùng mười một ngày: nỗ lực kỵ khí có va chạm và nỗ lực hiếu khí kéo dài 4-6 phút. Văn bản không nêu khoảng nghỉ tối thiểu giữa một trận đối kháng và một lượt biểu diễn. Quyết định đăng ký kép thường nằm ở cấp đoàn, nơi chỉ tiêu huy chương có sức nặng hơn sức khỏe từng người.

Cách chấm đạt 50% mỗi vòng cũng đáng để ý: nó trao cho giám định quyền quyết định lớn ở từng lượt thay vì cộng dồn cả bài. Và đây là lỗ hổng lớn nhất: văn bản không nói gì về quy định cân, kiểm tra nước, giới hạn clinch hay việc có cho phép cùi chỏ. Với một hạng dưới 45 kg gồm nhiều vận động viên trẻ, thiếu quy trình cân và bù nước là thiếu đúng chỗ nguy hiểm nhất. Tên bộ luật cũng không được nêu; với cự ly ba hiệp ba phút và cấu trúc Wai Kru, Mai Muay, nhiều khả năng đây là hệ luật muay nghiệp dư theo chuẩn IFMA.

Ở Chiang Mai, tôi từng ngồi hàng giờ trong phòng y tế của một giải muay nghiệp dư, xem bác sĩ cân lại từng người trước giờ bốc thăm. Cái bàn cân ấy quan trọng ngang cái võ đài.

Góc nhìn từ bên ngoài thường đọc đại hội này như một SEA Games thu nhỏ và đo bằng bảng huy chương. Tôi giữ nhịp cho võ đài này đã bốn thập kỷ. Nhịp ấy chưa bao giờ thuộc về tôi. Việc Muay được xếp mở màn đáng đọc hơn bảng tổng sắp huy chương. TP.HCM có hệ thống phòng tập Muay dày nhất nước; đặt môn này ở vị trí đầu tiên là cách chủ nhà tối ưu lợi thế khán đài và tạo đà tâm lý cho cả đoàn. Một quyết định xếp lịch tưởng như kỹ thuật lại mang trọng lượng chính trị rất rõ.

Một điểm nữa ít ai để ý: ngày khởi tranh 20 tháng 10 lệch với lễ khai mạc 6 giờ sáng 22 tháng 10. Hoặc các vòng đầu diễn ra trước lễ, hoặc mốc 20 tháng 10 dành cho đăng ký, cân và họp chuyên môn. Cần đối chiếu lịch chính thức trước khi bàn bất cứ điều gì về vận hành. Nhiều khả năng các nhánh đối kháng chạy trước, các lượt biểu diễn xếp sau; nếu lịch trộn đều, rủi ro cho người đăng ký kép tăng gấp đôi.

Cũng có một hiểu lầm nữa về thể thức loại trực tiếp. Người ta chê nó may rủi. Đúng, phương sai cao. Nhưng nó giới hạn tổng số hiệp của mỗi người: thua vòng đầu thì chỉ ba hiệp, không phải mười lăm. Với một giải nghiệp dư chưa công bố đầy đủ quy trình y tế, đó là lợi ích sức khỏe có thật, dù không ai thiết kế ra nó vì mục đích ấy.

Mười một ngày tới, tôi chờ thứ khác ngoài tấm huy chương vàng đầu tiên. Tôi chờ xem có ai công bố quy trình cân và kiểm tra nước hay không, và vận động viên đăng ký kép có bị xếp trận đối kháng ngay sau lượt biểu diễn hay không. Chữ ký của tôi không nằm trên bản hợp đồng. Nó nằm trong những gì tôi chọn để nhớ. Một hạng dưới 45 kg được chăm tử tế sẽ đáng nhớ hơn một bảng huy chương đầy.