England Hopes Challenge: Prasanna Kumar và Xiao Xu bước qua cánh cửa Sheffield

Từ Thượng Hải, tôi mở bảng kết quả England Hopes Challenge vào một buổi sáng đầu tuần. Bên ngoài cửa sổ, mưa rơi đều. Trong tệp dữ liệu, mười cái tên ở nội dung nam, mười cái tên ở nội dung nữ, và chín trận đấu dành cho mỗi người. Không một dòng nào nói về độ xoáy của mặt vợt, về nhịp chân, về cú giao bóng. Chỉ có thắng, có thua, và những con số tỉ số nằm im như xác ve trên nền đất. Vậy mà tôi ngồi đọc suốt hai tiếng.

Viên ngọc thô năm ấy vẫn còn nguyên lớp bụi, tôi đợi trời mưa đã mười năm. Ở tuổi 51, tôi đã học được rằng kết quả của một giải U11 không nói lên tương lai của một đứa trẻ. Nhưng cách một đứa trẻ thắng, và cách nó thua, lại nói rất nhiều về con đường nó sẽ đi. Đó là lý do tôi không đọc bảng điểm để tìm nhà vô địch. Tôi đọc để tìm những vết tích.

Ở nội dung nam, Sai Prasanna Kumar thắng cả chín trận. Ở nội dung nữ, Isabelle Xiao Xu về nhất với tám thắng, một thua. Hai suất đặc cách dự ITTF World Hopes Week & Challenge, tổ chức từ ngày 12 đến 18 tháng 10 tại Trung tâm Thể thao Anh ở thành phố Sheffield, đã thuộc về họ.

Nhưng câu chuyện thật của giải đấu không nằm ở hai cái tên ấy. Nó nằm ở khoảng cách giữa những cái tên còn lại.

Bối cảnh của một giải tuyển chọn

England Hopes Challenge là sự kiện tuyển chọn nội bộ do Table Tennis England, cơ quan quản lý bóng bàn Anh, tổ chức. Mỗi nội dung có mười vận động viên: tám suất theo thứ hạng, hai suất đặc cách do liên đoàn chỉ định. Thể thức thi đấu là vòng tròn một lượt, nghĩa là mỗi em phải đánh chín trận trong một cuối tuần, gặp toàn bộ chín đối thủ còn lại. Không có bốc thăm loại trực tiếp, không có cú may rủi nào cứu được ai.

Đây là chi tiết đầu tiên mà tôi muốn người đọc chú ý. Ban tổ chức đã chọn vòng tròn thay vì loại trực tiếp. Với một giải đấu trẻ, đó là một lựa chọn mang tính giáo dục nhiều hơn tính cạnh tranh. Loại trực tiếp thưởng cho khoảnh khắc. Vòng tròn thưởng cho sự ổn định, và trừng phạt những đứa trẻ chưa biết cách lặp lại chính mình qua hai ngày thi đấu.

Giải diễn ra tại câu lạc bộ Draycott. Đây là giải tuyển chọn trong nước, không phải một sự kiện có điểm xếp hạng quốc tế. Nhà vô địch không nhận điểm WTT, không nhận tiền thưởng. Phần thưởng duy nhất, và cũng là phần thưởng lớn nhất, là suất đặc cách dự ITTF World Hopes Week & Challenge.

Sự kiện quốc tế ấy sẽ diễn ra tại EIS Sheffield, nơi đã đăng cai giải đấu tương tự vào năm trước. Việc Sheffield được chọn lần thứ hai liên tiếp cho thấy Table Tennis England đã tích lũy đủ uy tín để giữ vai trò chủ nhà trước Liên đoàn Bóng bàn Thế giới. Năm nay, các tay vợt trẻ sẽ đến từ năm châu lục, tối đa hai mươi em nam và hai mươi em nữ. Đây là một tín hiệu về năng lực tổ chức, và cũng là một bậc thang khó hơn rất nhiều so với vòng tròn ở Draycott.

Điều bảng điểm kể mà mắt thường không thấy

Tôi bắt đầu với nội dung nam. Sai Prasanna Kumar toàn thắng chín trận. Thoạt nhìn, đó là sự thống trị tuyệt đối. Nhưng khi đọc kỹ từng tỉ số, một bức tranh khác hiện ra.

Ở vòng đấu gặp Lusio Wen, Prasanna Kumar thua game đầu rồi thắng ngược ba game liên tiếp. Ở vòng thứ tám, gặp Jonti Barnes, cậu thắng với tỉ số ba game hai, và thắng game quyết định với cách biệt 11-5. Một đứa trẻ có thể thắng chín trận mà không cần bản lĩnh. Nhưng một đứa trẻ thắng ngược sau khi thua game đầu, rồi lại thắng game thứ năm với cách biệt lớn, thì đã chạm vào một phẩm chất khác. Ở tuổi này, phẩm chất ấy rất dễ bay hơi. Tôi không vội kết luận.

Trong bảng đấu ấy, Leo Shahmurov thắng tám, thua một. Trận thua duy nhất của Shahmurov là trước chính Prasanna Kumar. Điều đó có nghĩa nhà vô địch là người duy nhất trong cả bảng đánh bại được tay vợt hạng nhì. Không có dấu hỏi nào ở đây về tính xứng đáng của chiếc cúp.

Và có một dữ kiện tôi cho là quan trọng bậc nhất của toàn bộ nội dung nam: cả mười vòng tay đều thắng ít nhất một trận. Không có em nào ra về với bàn tay trắng. Với một giải tuyển chọn trẻ, đó là chỉ dấu cho thấy mặt bằng trình độ của nhóm này tương đối đồng đều, chứ không phải một bảng đấu có một ngôi sao đứng trên phần còn lại quá xa.

Nội dung nữ thú vị hơn.

Isabelle Xiao Xu và Cindy Xiao đều khép giải với thành tích tám thắng, một thua. Hai người ngang bằng nhau về số trận thắng. Chiếc cúp được quyết định bằng kết quả đối đầu trực tiếp. Ở vòng đấu thứ bảy, Xiao Xu đánh bại Cindy Xiao với tỉ số ba game hai.

Nói cách khác, ngôi vô địch nữ của giải này được quyết định bằng một trận đấu duy nhất, chứ không phải bằng sự vượt trội trên cả chặng đường. Nếu hai cô bé gặp nhau ở vòng đầu thay vì vòng bảy, bảng xếp hạng có thể đã khác.

Và đây là con số khiến tôi dừng lại lâu nhất. Cindy Xiao chỉ để thua sáu game trong toàn bộ cuối tuần. Đó là thành tích phòng ngự tốt nhất của cả hai nội dung, kể cả nội dung nam. Cô bé ấy để mất sáu game trong chín trận, và năm trong số đó nằm ở trận thua duy nhất trước Xiao Xu. Phần còn lại của cuối tuần, cô ấy gần như không cho đối thủ cơ hội.

Đây là kiểu dữ kiện mà tôi quen ghi lại rồi đóng lại. Bài báo phải bán câu chuyện về nhà vô địch. Nhưng nhà phân tích thì phải nhớ tên người về nhì. Tôi từng viết về một tiền vệ U15 không ghi bàn nào trong năm trận, chỉ tạo ra 8,7 đường chuyền quyết định mỗi trận, và bài viết bị lãng quên suốt một tháng cho đến khi một tuyển trạch viên nước ngoài gọi điện hỏi về cậu bé ấy. Người thắng trận chung kết không phải lúc nào cũng là người tiến xa nhất.

Còn một cái tên thứ ba đáng được nhắc: Mila Gao. Cô bé thắng cả bốn trận đấu kéo dài đến game thứ năm, và nhiều lần lội ngược dòng từ thế thua 0-2. Bốn trên bốn ở những trận căng thẳng nhất. Với bất kỳ độ tuổi nào, đó là một con số đáng nể. Với tuổi mười một, đó có thể là bản lĩnh, mà cũng có thể chỉ là may mắn của một mẫu quá nhỏ. Tôi chưa đủ dữ liệu để phân biệt hai khả năng ấy, và tôi không muốn làm ra vẻ mình đủ.

Một dữ kiện khác về nội dung nữ: ba cái tên dẫn đầu đều bất bại trong ngày đầu tiên. Sự phân hóa trình độ chỉ xuất hiện từ ngày thứ hai. Điều đó nói lên rằng khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu ở lứa U11 nữ của Anh là mỏng. Không có thần đồng. Chỉ có một cụm nhỏ gồm vài đứa trẻ ngang sức nhau, và một trận đấu đã tách họ ra khỏi nhau.

Điều tôi nhìn thấy xuyên suốt cả hai bảng đấu là tần suất của những trận phải giải quyết bằng game thứ năm. Prasanna Kumar có một trận như vậy. Cindy Xiao có một trận như vậy, và đó là trận thua. Mila Gao có bốn trận. Tần suất ấy nói với tôi rằng đây là một lứa đấu có chiều sâu cạnh tranh, chứ không phải một lứa bị một cá nhân chi phối. Với một nền bóng bàn đang tìm kiếm tài năng, chiều sâu quan trọng hơn một ngôi sao.

Nhưng tôi phải nói thật một điều: tất cả những gì tôi vừa phân tích đều dựa trên tỉ số. Tôi không có một dữ liệu nào về kỹ thuật. Không biết em nào giật xoáy lên, em nào chặn bóng, em nào cầm vợt ngang hay dọc, em nào phát bóng xoáy xuống. Không có một thông số nào về chiều cao, sải tay, nhịp chân. Một bảng điểm gồm chín trận vòng tròn là một mẫu rất nhỏ, và một cuối tuần là một khoảng thời gian rất ngắn. Ở đây, sự thật đầy đủ vẫn còn nằm dưới lớp bùn.

Đừng gọi đứa trẻ mười một tuổi là ngôi sao tương lai

Có một sai lầm mà tôi thấy lặp lại ở khắp các nền thể thao, từ bóng đá đến bóng bàn. Đó là đọc kết quả của một lứa U11 như đọc một lời tiên tri. Truyền thông gọi một đứa trẻ là thần đồng sau một cuối tuần thi đấu. Bố mẹ đặt kỳ vọng. Nhà tài trợ gọi điện. Đứa trẻ mười một tuổi ấy chưa kịp hiểu mình vừa làm được gì thì người lớn đã gán cho nó một danh phận.

Tỉ lệ những đứa trẻ được gọi là thần đồng ở lứa U11 rồi đạt đến trình độ đội tuyển quốc gia là rất thấp. Cơ thể các em sẽ thay đổi, tay dài ra, chân dài ra, trọng tâm dịch chuyển, cảm giác bóng phải xây lại từ đầu. Có em mười một tuổi vượt trội vì dậy thì sớm. Có em thua vì dậy thì muộn. Động lực cũng thay đổi. Chấn thương xuất hiện. Tôi đã đi qua cái tuổi ấy của rất nhiều đứa trẻ, chỉ là ở vai trò người đứng ngoài ghi chép.

Nên điều đúng đắn cần làm với hai chiếc cúp ở Draycott không phải là tung hô. Mà là ghi lại ngày tháng, cất vào ngăn kéo, và mở lại sau ba năm, năm năm, bảy năm.

Điều thứ hai tôi muốn nói ngược lại số đông: khoảng cách từ vòng tròn ở Draycott đến sân EIS Sheffield lớn hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó. Ở giải trong nước, các em đánh với chín đối thủ mình có thể đã gặp nhiều lần, thậm chí tập cùng nhau. Ở Sheffield, các em sẽ gặp những đứa trẻ đến từ năm châu lục, với trường phái khác nhau, mặt vợt khác nhau, cách cầm vợt khác nhau. Một đứa trẻ quen đánh với người mình biết sẽ gặp khó khăn thật sự khi lần đầu đối mặt với một lối chơi hoàn toàn xa lạ. Rất nhiều tài năng trẻ trông rất hay ở nhà và trông rất bình thường khi ra ngoài lần đầu.

Điều thứ ba, và có lẽ là điều tôi tâm đắc nhất: nhà vô địch của một giải tuyển chọn không chắc là tài năng lớn nhất của lứa ấy. Cindy Xiao đã chứng minh điều đó bằng sáu game thua. Cô bé ấy không thắng cúp, nhưng cô bé ấy là người duy nhất khiến bảng điểm phải cúi đầu. Nếu một liên đoàn muốn xây dựng chiều sâu, họ phải đầu tư cho cả nhóm ba bốn người dẫn đầu, chứ không phải dồn hết nguồn lực cho người cầm cúp.

Châu Âu không dạy tôi cách nhìn. Họ dạy tôi cách nhớ những gì mình từng thấy. Tôi từng ngồi ở khu vực tuyển trạch tại một kỳ World Cup và thấy các tuyển trạch viên ghi chú quãng đường di chuyển của một cầu thủ trẻ thay vì đếm bàn thắng của cậu ta. Hôm ấy tôi hiểu ra rằng người ta không săn tìm khoảnh khắc lóe sáng. Người ta săn tìm tính lặp lại.

Với bóng bàn trẻ, tính lặp lại là thứ khó đo nhất. Và cũng là thứ đáng giá nhất.

Điều cần theo dõi

Lịch thi đấu đã định: ITTF World Hopes Week & Challenge diễn ra từ ngày 12 đến 18 tháng 10 tại EIS Sheffield. Tuần lễ gồm nhiều ngày tập huấn và chỉ tổ chức thi đấu trong hai ngày cuối. Cách sắp xếp ấy cho thấy ban tổ chức xem phần học hỏi quan trọng ngang phần tranh tài. Các em sẽ được tập cùng những đứa trẻ đến từ các châu lục khác trước khi bước vào bàn đấu. Với một đứa trẻ mười một tuổi, đó có thể là trải nghiệm định hình cả sự nghiệp, hoặc chỉ là một chuyến đi.

Nếu bạn muốn theo dõi câu chuyện này một cách nghiêm túc, đừng chờ kết quả ở Sheffield. Hãy chờ ba năm nữa. Hãy xem trong số mười em nam và mười em nữ ở Draycott, bao nhiêu em còn đứng trong hệ thống đào tạo trẻ của Anh ở tuổi mười lăm. Đó mới là thước đo thật của một giải tuyển chọn.

Tôi 51 tuổi, và vẫn còn nghe được tiếng thì thầm của một viên ngọc dưới lớp bùn sân U11. Những viên ngọc ở Draycott năm nay vẫn còn nguyên lớp bụi. Cơn mưa của chúng là tháng Mười, nhưng cơn mưa làm chúng sáng lên thì còn xa hơn thế.

Đừng vội gọi một đứa trẻ là thần đồng. Hãy về xem trận thứ bảy của nó trước khi trời tối.