Kim Sang-sik và cuộc đua với thời gian: Đội tuyển Việt Nam thiếu chiều sâu hay thiếu thời gian?

Ở phút 71 của một trận đấu mà tôi ngồi đủ gần để nghe tiếng giày đinh lạo xạo trên nền bê tông hành lang, đội tuyển Việt Nam cần một bàn thắng. Trợ lý huấn luyện viên vỗ vai một cầu thủ dự bị. Cậu ấy đứng dậy, chạy dọc đường biên dọc, hai tay đưa cao, nhưng mắt dán xuống mặt cỏ, kiểm tra đôi giày của chính mình thay vì nhìn về khung thành đối phương. Một cầu thủ trẻ được gọi vào thời khắc quyết định, và việc đầu tiên cậu làm là xác nhận mình còn đứng vững.

Chi tiết đó không nằm trong bất kỳ bản thống kê nào. Nó chỉ nằm trong cuốn sổ tay tôi mang theo mỗi buổi tác nghiệp, cuốn sổ tôi dùng để ghi những chi tiết phi ngôn ngữ thay vì liệt kê tên và con số. Luzhniki dạy tôi rằng: mọi đường bóng đều bắt đầu từ một cú chạm sai. Và một đội bóng thường lộ ra vấn đề thật của mình từ những khoảnh khắc nhỏ nhất, không phải từ tỷ số.

Huấn luyện viên Kim Sang-sik, người Hàn Quốc, đang ở giai đoạn khó đọc nhất của một nhiệm kỳ. Đội tuyển Việt Nam vừa khép lại một giải đấu khu vực với kết quả không như kỳ vọng. Ông đã thử nghiệm nhân sự, xoay tua đội hình, trao cơ hội cho những gương mặt mới, và những thử nghiệm ấy chưa chuyển hóa thành kết quả. Không có sự thay đổi hệ thống nào được mô tả. Tín hiệu chiến thuật đáng tin duy nhất là một tín hiệu về chiều sâu đội hình, không phải về sơ đồ.

Bối cảnh càng phức tạp bởi hai yếu tố chồng lên nhau: chấn thương và một lịch thi đấu cấp câu lạc bộ dày đặc. Các câu lạc bộ V.League thi đấu với mật độ cao, cầu thủ tích lũy số phút và rủi ro chấn thương, còn đội tuyển quốc gia hứng chịu hệ quả. Đó là một dạng dịch chuyển chi phí: câu lạc bộ gánh khối lượng, liên đoàn nhận rủi ro về lực lượng. Khi đội tuyển bước vào một cửa sổ thi đấu quốc tế ngắn ngủi, thứ họ thiếu không phải là ý tưởng, mà là con người ở trạng thái sẵn sàng.

Điều đáng chú ý là cách câu chuyện được kể. Truyền thông dựng lên hình ảnh một cuộc đua với thời gian. Áp lực dư luận đang chạy nhanh hơn bằng chứng thực tế. Nhưng nhịp của trận đấu chỉ nghe được khi ta đặt tai xuống mặt cỏ, và mặt cỏ lúc này kể một câu chuyện khác.

Trong sự nghiệp theo dõi bóng đá của mình, tôi học được rằng bối cảnh không bao giờ chỉ là phông nền. Nó là một nhân vật. Và nhân vật bối cảnh ở đây đang nói rằng đội tuyển Việt Nam không đơn thuần bước vào một giải đấu lớn với vài ca chấn thương. Họ bước vào đó với một hệ thống lực lượng được xây dựng qua nhiều năm, và hệ thống ấy đang cho thấy giới hạn của nó.

Cốt lõi vấn đề của đội tuyển Việt Nam không nằm ở hệ thống chiến thuật. Nó nằm ở tình trạng phụ thuộc vào một nhóm nhỏ trụ cột, một điểm yếu mang tính cấu trúc chứ không phải một sự cố nhất thời.

Khi các trụ cột mất phong độ hoặc vắng mặt vì chấn thương, đội bóng sụp đổ về chất lượng. Đây là dấu hiệu kinh điển của một đội hình mỏng: khoảng cách giữa nhóm chính và nhóm dự bị quá lớn. Trong một giải đấu khu vực, khoảng cách đó có thể bị che lấp bằng bản lĩnh cá nhân và bằng sự quen thuộc giữa các đồng đội. Nhưng khi bước lên sân chơi châu lục, nơi cường độ thể lực và tốc độ ra quyết định tăng vọt, khoảng cách ấy lộ ra không thương tiếc.

Hãy hình dung đội tuyển Việt Nam nằm ở đâu. Về mặt khu vực, họ là một thế lực hàng đầu, ngang tầm Thái Lan và trên phần lớn các nền bóng đá Đông Nam Á còn lại. Nhưng về mặt châu lục, họ là một ứng viên hạng hai: đủ sức nhắm tới vòng loại trực tiếp Asian Cup, chưa đủ để cạnh tranh ngôi vô địch với Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Saudi Arabia hay Australia. Toàn bộ sự lo lắng hiện tại nằm đúng ở khoảng cách giữa hai tầng bậc ấy.

Kết quả không như mong đợi ở sân chơi khu vực đặc biệt đáng lo vì đó là tầng bậc mà Việt Nam được kỳ vọng phải thắng. Thất bại ở đó không chỉ là mất một danh hiệu; nó là tín hiệu về sự xói mòn vị thế khu vực, và điều đó làm rủi ro ở sân chơi châu lục tăng lên theo cấp số nhân.

Tôi đã dành nhiều buổi tối xem lại băng ghi hình các trận đấu gần đây của đội tuyển, không phải để tìm bàn thắng hay bàn thua, mà để đếm những khoảng lặng. Khoảng lặng sau mỗi đường chuyền hỏng. Khoảng lặng khi một cầu thủ nhận bóng ở vị trí trống nhưng không ai di chuyển để mở ra phương án tiếp theo. Khoảng lặng khi một pha phản công bị chậm lại chỉ vì thiếu một người chạy đúng nhịp. Những khoảng lặng đó không xuất hiện trên bảng điểm. Chúng xuất hiện trên sân, và chúng nói rằng đội bóng đang thiếu người để chơi theo cách nó muốn chơi.

Có một nghịch lý ở đây. Việc thử nghiệm nhân sự trong một giải đấu khu vực là hợp lý về mặt chiến lược: đó là cơ hội để kiểm tra lớp cầu thủ kế cận trước khi bước vào sân chơi khó hơn. Nhưng khi thử nghiệm diễn ra mà không có một cấu trúc ổn định để nâng đỡ nó, kết quả thường phản ánh sự hỗn loạn hơn là năng lực thật của cầu thủ. Một cầu thủ trẻ được đặt vào đội hình xoay tua liên tục sẽ khó cho thấy giá trị của mình, và một huấn luyện viên thì khó đánh giá đúng ai thực sự sẵn sàng.

Vấn đề chiều sâu không giải quyết được bằng một buổi tập. Nó cần thời gian để tích lũy kinh nghiệm trận mạc cho lớp cầu thủ kế cận, và thời gian là thứ đang cạn dần. Đó là lý do cuộc đua này khắc nghiệt: nó không chỉ đòi hỏi kết quả, mà còn đòi hỏi sự kiên nhẫn trong khi kết quả chưa đến.

Có một sự hiểu lầm từ bên ngoài mà tôi muốn đặt lên bàn.

Dư luận đang mô tả Kim Sang-sik như người đang thua trong một cuộc đua với đồng hồ. Nhưng nhìn kỹ, thứ ông đang đối mặt không phải là một cuộc đua với thời gian, mà là một cuộc đua với chính cấu trúc của nền bóng đá mà ông kế thừa. Đẩy nhanh tiến độ không làm một cầu thủ dự bị trưởng thành nhanh hơn. Tăng cường độ tập luyện không làm một đội hình mỏng trở nên dày hơn. Và gọi thêm gương mặt mới không tự động tạo ra chiều sâu; đôi khi nó chỉ tạo ra một nhóm cầu thủ chưa được chuẩn bị đầy đủ để gánh trọng trách.

Có một cái bẫy quen thuộc trong cách chúng ta đọc những giai đoạn như thế này: chúng ta biến áp lực thành phán xét, và biến phán xét thành kết luận. Khi kết quả không đến, chúng ta đi tìm một người để quy trách nhiệm. Huấn luyện viên là mục tiêu dễ thấy nhất. Nhưng một đội bóng phụ thuộc vào một nhóm nhỏ trụ cột là một vấn đề đã tồn tại trước khi vị huấn luyện viên này ngồi vào ghế. Ông thừa hưởng nó, và bây giờ ông phải sống chung với nó dưới ánh đèn sân khấu.

Tôi không nói rằng áp lực là vô căn cứ. Tôi nói rằng áp lực đang được đặt sai chỗ. Một huấn luyện viên có thể thay đổi cách một đội bóng chơi trong vài tuần. Nhưng không huấn luyện viên nào có thể tạo ra chiều sâu cho một nền bóng đá trong vài tuần. Đó là công việc của nhiều năm, nhiều thế hệ cầu thủ, và nhiều quyết định ở cấp câu lạc bộ lẫn liên đoàn.

Trong vài tuần tới, điều tôi sẽ quan sát không phải là tỷ số, mà là danh sách đăng ký thi đấu. Ai được gọi, ai được giữ lại, ai được trao cơ hội ở vị trí mà trước đây chỉ thuộc về một cái tên duy nhất. Tiếng vỗ tay vang nhất không phải từ khán đài, mà từ những chiếc ghế trống. Tháng năm sân trống dạy tôi: bóng đá là cuộc trò chuyện, không phải màn độc thoại. Và cuộc trò chuyện giữa một nền bóng đá với chính nó, về việc nó muốn trở thành gì ở sân chơi châu lục, mới chỉ vừa bắt đầu.