Asiad 20, ngày 29/9: Sepak takraw lên ngôi, điền kinh chạm trần châu lục

Trong nhà thi đấu, quả cầu mây rơi xuống sàn và tiếng hét bùng lên như một vết nứt. 15-8, rồi 15-4. Hai ván, không có ván thứ ba. Đội tuyển sepak takraw Việt Nam rời sân với tấm huy chương vàng thứ hai của đoàn tại Asiad 20, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20, tổ chức tại Aichi–Nagoya, Nhật Bản. Tôi ngồi ở hàng ghế thứ bảy phía trên đường biên dọc và ghi lại một chi tiết mà bảng tỷ số không bao giờ hiển thị: sau pha bỏ nhỏ hỏng ở điểm 8-4, cầu thủ chủ lực của Philippines quỳ xuống buộc lại dây giày gần một phút. Không ai nhắc anh ta. Nhưng cả nhà thi đấu đều hiểu trận đấu đã kết thúc từ lâu trước khi trọng tài thổi còi. Bốn mươi phút sau, tôi đi bộ sang khu vực đường chạy. Không có tiếng hét nào ở đó. Ngày 29/9 là ngày dày đặc nhất trong lịch thi đấu của đoàn Việt Nam tại đại hội. Sepak takraw chung kết. Bắn súng với nội dung súng ngắn bắn nhanh 25m. Bóng chuyền trong nhà và bóng chuyền bãi biển. Kurash. Và điền kinh, với hai nội dung tiếp sức 4x400m cùng chung kết nhảy cao nữ. Đến thời điểm tổng hợp, đoàn có 2 huy chương vàng, 1 bạc và 17 đồng. Mục tiêu đặt ra là 4 vàng và vị trí trong top 20 toàn đoàn. Hai tấm vàng còn lại phải đến từ một tập hợp rất hẹp: boxing, bắn súng và sepak takraw. Điền kinh không nằm trong danh sách ấy. Tôi đọc câu đó ba lần trước khi tin mình đọc đúng. Không phải vì nó lạ. Mà vì nó được viết ra trước khi kết quả điền kinh hoàn tất. Ở bộ môn nhảy cao nữ, Dương Thị Thảo về thứ sáu. Ở nội dung tiếp sức 4x400m nữ, đội Việt Nam về thứ năm. Ở nội dung tiếp sức 4x400m nam, đội Việt Nam về cuối trong tám đội vào chung kết. Cộng lại: không có huy chương điền kinh nào cho đến hết ngày 29/9. Và đây là điều bắt buộc phải nói rõ, dù nó khiến bài viết khó đọc hơn: bản tổng hợp kết quả mà tôi có trong tay không ghi một thành tích cụ thể nào. Không thời gian cho hai nội dung tiếp sức. Không mức xà nào cho Dương Thị Thảo. Không tốc độ gió, không độ cao so với mặt biển, không giày thi đấu. Chúng ta biết thứ hạng, và chỉ biết thứ hạng. Những con số chỉ kể một nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở đôi chân run rẩy trên thảm cỏ. Lần này chúng ta thậm chí còn không có cả con số. Tôi từng lập bảng tính cho World Cup trước khi biết rằng khán đài không bao giờ nằm trong công thức. Tôi cũng từng ngồi hàng giờ trước bảng kết quả điền kinh chỉ để tính xem khoảng cách giữa một vận động viên Việt Nam và tốp đầu châu Á là bao nhiêu giây. Ở tuổi 42, tôi đã học đủ để không làm việc đó nữa với một bảng chỉ có thứ hạng. Thứ năm trên tám đội chung kết 4x400m nữ là kết quả tốt. Nhưng tôi muốn nói chính xác hơn: đó là kết quả tốt trong một đường biên không có thời gian. Một đội tiếp sức về đích thứ năm với thời gian 3 phút 33 giây là một đội đang gần nhóm tranh huy chương. Một đội về đích thứ năm với 3 phút 45 giây là một đội vừa chạm trần. Cùng thứ hạng, hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Không có đồng hồ, không có phán đoán. Thứ tám trên tám đội ở chung kết 4x400m nam khắt khe hơn. Điền kinh là môn mà đứng cuối chung kết vẫn là một thành tích: đội đã vượt qua vòng loại, đã có mặt trong tám đội mạnh nhất châu lục. Nhưng nó cũng là dấu hiệu của một cấu trúc. Đội ấy chạm được vào chung kết bằng đội hình tốt nhất, và không còn gì phía sau để đẩy lên. Ở nội dung tiếp sức, khoảng cách giữa đội hạng nhất và đội hạng tám không dừng ở tốc độ. Nó gồm kỹ thuật trao gậy trong vùng 20 mét, thứ tự chạy, và việc hai người có thể chạy cùng nhịp trong ba bước cuối của vùng trao. Một đội thiếu chiều sâu thường để lộ điều đó ở lượt chạy thứ hai và thứ ba, khi áp lực tăng mà biên độ sai số không đổi. Không có dữ liệu chia đoạn, tôi không thể nói đội Việt Nam hỏng ở lượt nào. Tôi chỉ có thể nói rằng đó là nơi mọi đội thiếu chiều sâu đều hỏng. Bản tổng hợp nêu tên năm vận động viên và gọi họ bằng một từ rất nặng: cựu binh. Nguyễn Thị Ngọc, Quách Thị Lan, Nguyễn Thị Hằng ở nội dung nữ. Tạ Ngọc Tưởng và Trần Nhật Hoàng ở nội dung nam. Người viết gắn sự kỳ vọng của mình vào chính nhóm người này. Tôi không phản đối việc gọi tên kinh nghiệm. Tôi phản đối việc dùng kinh nghiệm như một tấm chăn che thay vì một tấm gương soi. Quách Thị Lan là chân chạy 400m và 400m rào thành công nhất trong lịch sử điền kinh Việt Nam. Chị có mặt trong danh sách cựu binh ở độ tuổi mà phần lớn chân chạy 400m đã ra khỏi cửa sổ đỉnh cao. Sự hiện diện đó là một niềm tự hào, và đồng thời là một lời cảnh báo về đường ống đào tạo phía sau. Nếu tuyến trẻ 400m của Việt Nam sản sinh được hai chân chạy đủ sức đẩy các cựu binh ra khỏi suất tiếp sức, chúng ta sẽ không đọc thấy tên họ trong một danh sách như thế này. Chúng ta đọc thấy họ. Đó là dữ liệu. Khung cảnh chung của điền kinh châu Á ở các nội dung này đã ổn định từ lâu. Nhóm dẫn đầu là Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, cùng các chuyên gia nhập tịch ở Bahrain và Kazakhstan cho những nội dung chạy và nhảy cụ thể. Bên dưới họ là tầng các đội vào chung kết nhưng không vào bục, nơi Việt Nam đang đứng. Một kỳ đại hội không tạo ra tầng ấy. Tầng ấy có trước. Một quan sát đáng chú ý: ở châu Á, độ sâu của nội dung 4x400m nữ mỏng hơn nam. Vì thế, thứ năm của đội nữ và thứ tám của đội nam không nói lên rằng đội nữ Việt Nam mạnh hơn đội nam một cách tuyệt đối. Nó nói rằng mặt bằng đối thủ ở nội dung nữ thấp hơn. Tôi đã thấy điều tương tự khi theo dõi các giải châu Á từ Thượng Hải, nơi các đội nữ thường lọt vào chung kết với thành tích khiêm tốn hơn nhiều so với mặt bằng nam cùng cự ly. Có một điểm bất nhất trong bản tổng hợp mà tôi không thể bỏ qua. Cùng một nội dung tiếp sức, phần đầu bản tin đã đưa kết quả, phần sau lại viết rằng hai đội 4x400m nam và nữ sẽ thi đấu từ 19h05. Một văn bản được cập nhật dần mà không đối chiếu sẽ tạo ra đúng loại lỗi này. Với người đọc, nó chỉ là một chi tiết nhỏ. Với người phân tích, nó có nghĩa rằng mọi con số trong đó cần được kiểm tra lại bằng nguồn kết quả chính thức trước khi trích dẫn. Sân vận động trống rỗng không thiếu trận đấu – nó thiếu linh hồn được vay mượn từ tiếng hò reo. Ở Aichi–Nagoya, khán đài khu vực đường chạy không trống, nhưng mật độ tiếng hét dành cho đội Việt Nam mỏng hơn nhiều so với nhà thi đấu sepak takraw ba giờ trước đó. Điều đó không làm thay đổi kết quả. Nó chỉ đổi cách kết quả được cảm nhận, và cách nó được viết lại vào ngày hôm sau. Góc nhìn phản trực giác của tôi là thế này: tiêu đề điền kinh thất bại không sai, nhưng nó là một bộ lọc, không phải một phát hiện. Bộ lọc ấy lọc mất ba điều. Thứ nhất, đoàn Việt Nam đã tự loại điền kinh khỏi kế hoạch huy chương trước khi kết quả điền kinh đến. Khi một liên đoàn viết ra rằng hy vọng còn lại nằm ở boxing, bắn súng và sepak takraw, họ đang nói rằng không còn vận động viên điền kinh nào đủ sức tranh huy chương trong lịch thi đấu còn lại. Đó là một tuyên bố nội bộ, mạnh hơn bất kỳ thứ hạng nào. Thứ hai, đội nam xếp cuối chung kết khác về bản chất với việc không vào chung kết. Một đội vào chung kết là một đội đã đúng ở vòng loại. Vấn đề của họ nằm ở trần, không ở cửa. Thứ ba, và đây là điều tôi muốn nhấn mạnh nhất: vấn đề của điền kinh Việt Nam ở đại hội này không phải là một ngày thi đấu tệ. Vấn đề là tuổi. Một đội tiếp sức dựa vào cựu binh ở cả hai giới không phải là một lựa chọn chiến thuật. Nó là hệ quả của việc không có ai trẻ hơn để chọn. Người hâm mộ không đến tìm một đội bóng; họ đến tìm phiên bản tốt nhất của chính mình trên khán đài. Ở nhà thi đấu sepak takraw, phiên bản ấy rất rõ ràng. Ở khu vực đường chạy, nó mờ hơn, và sự mờ ấy là một phần của câu chuyện. Đoàn Việt Nam vẫn còn đường đến mục tiêu 4 vàng. Sepak takraw có nhiều nội dung, và đó là lý do bộ môn này đóng vai trò quyết định trong phần còn lại của đại hội. Boxing và bắn súng là những cửa hẹp nhưng có thật. Điền kinh không góp phần vào con số ấy, và điều đáng theo dõi không nằm ở bảng huy chương mà nằm ở danh sách đội tuyển của hai năm tới. Tôi sẽ theo dõi các vận động viên 400m dưới 20 và dưới 23 tuổi của Việt Nam trong 12 đến 24 tháng tới. Nếu những cái tên mới xuất hiện trong đội tiếp sức, nghĩa là có một làn sóng. Nếu không, chúng ta sẽ đọc lại chính danh sách này ở kỳ đại hội sau, chỉ với độ tuổi lớn hơn. Chiến thuật không bao giờ chết; nó chỉ bị hiểu lầm cho đến khi ai đó đủ dũng cảm để làm lại. Điền kinh Việt Nam không cần một phép màu ở đường chạy. Nó cần một thế hệ. Và thế hệ ấy, nếu có, đang chạy ở đâu đó ngay lúc này, trong một buổi chiều tập không có khán giả, không có bảng thành tích, không ai ghi lại thời gian. Ở tuổi 42, tôi học được rằng mọi vận động viên đều là một nhà thơ không bao giờ xuất bản. Tối 29/9 ở Aichi–Nagoya, năm cựu binh Việt Nam đã viết một chương mà không ai trong số họ sẽ in thành sách. Chương ấy kết thúc ở vị trí thứ năm, thứ sáu và cuối cùng. Nhưng nó vẫn là một chương có thật, và việc của người viết thể thao là ghi nó lại đúng như nó xảy ra, không tô vẽ, cũng không xóa đi.