Overwatch 2 mùa 5: Sombra chuyển sang vai Trợ thủ, Roadhog mất combo one-shot

Đoạn VOD đó tôi xem lại ba lần. Camera của observer trượt qua hàng Trợ thủ, và cái tên nằm trong ô đó là Sombra. Trong phòng phân tích của tôi không ai nói gì suốt ba giây. Rồi một người bật mic: Khoan đã, Sombra hả? Tôi đã ngồi trước màn hình theo dõi các bản cập nhật Overwatch từ những mùa giải đầu tiên, nhưng chưa có bản patch nào khiến cả phòng im lặng theo cách đó.

Sombra từng là nhân vật gần như bị cấm ở mọi trận đấu đỉnh cao khi còn ở vai Sát thương. Cách xử lý quen thuộc sẽ là cắt vài điểm sát thương, kéo dài thời gian hồi chiêu, hoặc giảm thời lượng choáng của Hack. Blizzard không chọn con đường đó. Họ rút cô khỏi vai Sát thương và đặt vào vai Trợ thủ. Đây là lần thứ ba trong lịch sử trò chơi có một nhân vật đổi vai trò, và là lần đầu tiên việc đổi vai được dùng thay cho một đợt nerf.

Có một câu tôi vẫn tự nhắc mình mỗi lần ngồi viết: Cú sốc không đến từ bàn thắng, mà từ chỗ chúng ta không dám nhìn. Bản patch mùa 5 của Overwatch 2 là một câu như vậy. Điều đáng sợ không nằm ở chỗ Sombra mạnh hay yếu. Điều đáng sợ nằm ở chỗ không ai trong chúng tôi từng nghĩ tới khả năng cô ấy sẽ xuất hiện ở ô Trợ thủ.

Bối cảnh: một bản patch bị dự đoán sai từ đầu

Cộng đồng thi đấu bước vào mùa 5 với một giả định gần như tuyệt đối: Sombra sẽ bị nerf. Cô bị cấm trong gần như mọi trận, nghĩa là các đội đánh giá cô ở mức không thể đối phó, chứ không phải chỉ hơi mạnh. Khi một nhân vật đạt tới trạng thái đó, lịch sử cân bằng của trò chơi cho thấy hai kịch bản quen thuộc: giảm sức mạnh trực tiếp, hoặc thiết kế lại kỹ năng để giữ bản sắc nhưng bỏ đi phần gây khó chịu nhất.

Không ai dự đoán kịch bản thứ ba: chuyển vai.

Bản cập nhật mùa 5 mang theo hai đợt thiết kế lại lớn cùng lúc. Sombra nhận đợt thiết kế lại lớn nhất kể từ khi ra mắt, chuyển từ Sát thương sang Trợ thủ. Bộ kỹ năng mới của cô vận hành theo cách tương tự bộ kỹ năng cũ nhưng mang hiệu ứng khác. Chiêu cuối EMP giữ nguyên. Roadhog mất combo one-shot, khẩu Scrap Gun bắn thành hai loạt, và anh có thêm một chế độ bắn phụ tên Trash Compactor: hấp thụ đạn của đối phương rồi bắn trả lại thành một quả cầu nổ, về mặt chức năng giống Defense Matrix của D.Va. Perk Scrap Hook Minor được tăng sức mạnh, nạp bốn viên đạn thay vì hai.

Song song đó là hệ thống Perk. Sombra có nhóm Perk gồm CTRL ALT ESC, Life Hack, Data Packet và Cybersecurity. Roadhog có Piggy Piggy, Toxic Exhaust và Scrap Hook Minor. Đây là lớp tùy biến theo mô-đun, thay cho một bộ kỹ năng cố định cho mỗi nhân vật trong mọi trận.

Ba thay đổi đó cộng lại thành một bản patch ở cấp độ thiết kế lại, không phải cấp độ tinh chỉnh. Và với một trò chơi đấu theo khóa vai trò, cấp độ thiết kế lại có nghĩa là toàn bộ không gian đội hình phải được vẽ lại. Các đội không chỉ phải học một nhân vật mới. Họ phải học lại cách chia ô.

Tôi đã dành bảy năm theo dõi các chu kỳ cân bằng ở nhiều trò chơi khác nhau, và tôi rút ra một quy luật: một đợt nerf làm thay đổi tỷ lệ thắng, còn một đợt đổi vai làm thay đổi cả cách huấn luyện viên họp. Đợt nerf nằm trong bảng tính. Đợt đổi vai nằm trên bảng chiến thuật.

Vì sao đổi vai là thay đổi lớn hơn mọi con số

Trong game bắn súng anh hùng có khóa vai trò, mỗi đội chỉ có số ô nhất định cho mỗi vai. Khi một nhân vật đổi vai, cô ấy không chỉ thay đổi chỉ số. Cô ấy rời khỏi một ô và chiếm một ô khác. Ô Sát thương mà Sombra từng chiếm sẽ do người khác lấp, và ô Trợ thủ mà cô vừa chiếm sẽ đẩy một nhân vật Trợ thủ khác ra khỏi đội hình.

Hệ quả thứ nhất: mọi đội hình xây quanh Sát thương Sombra trở nên lỗi thời ngay lập tức. Đó là một lớp chiến thuật bị xóa khỏi trò chơi, không phải bị làm yếu đi.

Hệ quả thứ hai: những đội đã dành hàng trăm giờ để tìm cách đối phó Sombra Sát thương giờ phải xây dựng lại từ đầu, nhưng theo một hướng khác. Cô không còn là mối đe dọa áp sát gây sát thương. Cô là một Trợ thủ có khả năng vô hiệu hóa kỹ năng và tạo lợi thế thông tin.

Hệ quả thứ ba, và đây là phần ít được chú ý nhất: các đội từng dùng lượt cấm cho Sombra giờ có một lượt cấm trống. Trong giai đoạn cấm chọn, mỗi lượt cấm là một tài nguyên. Lượt cấm trống đó sẽ đi đâu? Nó sẽ nhắm vào nhân vật nào, ở bản đồ nào, trong hệ thống của đối thủ nào? Đây là câu hỏi chiến thuật mới mà chưa đội nào có câu trả lời ổn định, và cái chưa ổn định luôn là nơi sinh ra bất ngờ.

Hãy nhìn theo hướng ngược lại để thấy mức độ dịch chuyển. Một nhân vật từng bị loại khỏi ván đấu bằng cấm chọn giờ quay lại với một hồ sơ mối đe dọa hoàn toàn khác. Các đội từng học cách sống mà không có Sombra giờ phải học cách sống chung với cô ấy. Đó không phải là tăng giảm sức mạnh. Đó là thay đổi danh sách vấn đề cần giải.

EMP giữ nguyên: chi tiết nhỏ nhất, hệ quả lớn nhất

Trong danh sách thay đổi, có một dòng dễ bị đọc lướt qua: chiêu cuối EMP không thay đổi.

Nếu chỉ nhìn vào chữ, dòng đó nghe như tin tốt cho người chơi Sombra cũ. Nhưng khi đặt nó cạnh việc cô chuyển sang vai Trợ thủ, ý nghĩa thay đổi hoàn toàn. EMP là một trong những chiêu cuối có sức ảnh hưởng lớn nhất trò chơi: nó tắt kỹ năng, phá khiên, và mở ra cửa sổ giao tranh cho cả đội. Giữ nguyên EMP trong vai Trợ thủ nghĩa là Sombra vẫn giữ được công cụ quyết định giao tranh, nhưng mất đi phần sát thương trực tiếp vốn là lý do khiến cô bị cấm ở mọi trận.

Đây là dạng điều chỉnh mà tôi gọi là giữ linh hồn, cắt nanh. Blizzard không lấy đi bản sắc của nhân vật. Họ lấy đi khả năng tự kết liễu mục tiêu, và giữ lại khả năng mở khóa giao tranh cho đồng đội.

Về mặt chiến thuật, điều đó biến Sombra từ một nhân vật kiểu tôi tự tạo đột biến thành một nhân vật kiểu tôi tạo đột biến cho người khác. Với các đội có hệ thống phối hợp tốt, đó có thể là nâng cấp. Với các đội phụ thuộc vào kỹ năng cá nhân của người chơi Sát thương, đó là mất mát.

Nhưng tôi phải nói rõ giới hạn ở đây. Tài liệu về bản patch mà tôi có không kèm tỷ lệ thắng, tỷ lệ chọn, hay tỷ lệ cấm. Mọi kết luận về sức mạnh thực tế của Sombra Trợ thủ đều là suy luận từ thiết kế kỹ năng, không phải từ dữ liệu trận đấu. Tôi giữ nguyên cảnh báo đó cho phần còn lại của bài viết, vì đó là ranh giới giữa phân tích và phỏng đoán.

Roadhog: từ kẻ kết liễu sang mỏ neo giao tranh

Nếu Sombra là cú sốc về cấu trúc, Roadhog là cú sốc về bản sắc.

Combo one-shot của Roadhog là một trong những cơ chế gây tranh cãi lâu đời nhất của trò chơi. Nó cho phép anh kéo một mục tiêu bằng Scrap Hook rồi kết liễu ngay trong một nhịp, trước khi đội đối phương kịp phản ứng. Bản thiết kế lại mùa 5 xóa bỏ khả năng đó. Khẩu Scrap Gun giờ bắn thành hai loạt, nghĩa là sát thương được chia nhỏ theo thời gian và mục tiêu có cơ hội sống sót lâu hơn.

Bù lại, Roadhog nhận Trash Compactor: một chế độ bắn phụ hấp thụ đạn của đối phương và bắn trả lại dưới dạng một quả cầu nổ. Việc nó được mô tả tương tự Defense Matrix của D.Va là tín hiệu rõ ràng về ý định thiết kế. Defense Matrix là công cụ phòng thủ, không phải công cụ kết liễu. Đặt Roadhog vào cùng nhóm chức năng đó là đưa anh từ vai kẻ săn mục tiêu sang vai người che chắn nhịp đấu.

Perk Scrap Hook Minor là chi tiết cuối cùng khép lại bức tranh. Nạp bốn viên đạn thay vì hai nghĩa là Roadhog có thể dùng hook thường xuyên hơn, nhưng mỗi lần hook không còn là một án tử. Giá trị của hook chuyển từ kết liễu sang kéo mục tiêu ra khỏi vị trí. Về mặt thi đấu, đó là công cụ tạo không gian, không phải công cụ giành mạng. Việc tăng số đạn nạp cho một kỹ năng kéo cho thấy nhà phát triển muốn người chơi dùng hook nhiều hơn, nhưng mỗi lần dùng phải phục vụ cho cả đội, chứ không phục vụ cho một pha hạ gục cá nhân.

Hệ quả với các đội: những đội xây dựng chiến thuật quanh khả năng tạo mạng nhanh của Roadhog phải tìm phương án khác. Những đội đánh theo nhịp giao tranh kéo dài, giành lợi thế dần dần, lại có thêm một mỏ neo đáng tin ở tuyến trước. Roadhog không còn là quân bài may rủi. Anh trở thành một lựa chọn cần hệ thống.

Và đây là điểm tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ phần Roadhog. Khi bạn xóa khả năng kết liễu một nhịp của một nhân vật, bạn không chỉ giảm sức mạnh của nhân vật đó. Bạn giảm giá trị của kỹ năng cá nhân ở vai đó. Một tuyển thủ Tank giỏi hook sẽ không còn được đền đáp bằng mạng hạ gục, mà bằng vị trí mà anh ta tạo ra cho đồng đội. Thước đo thành công thay đổi, và khi thước đo thay đổi, cách tuyển chọn tuyển thủ cũng thay đổi theo.

Đó là lý do tôi cho rằng tác động của đợt thiết kế lại này lên thị trường tuyển thủ sẽ đến chậm hơn tác động lên tỷ lệ thắng, nhưng lại sâu hơn. Các đội thường mất một mùa để nhận ra rằng hồ sơ tuyển dụng của họ đang đánh giá sai loại kỹ năng có giá trị.

Perks: lớp chiều sâu thứ hai

Hệ thống Perk là phần dễ bị đánh giá thấp nhất của bản patch, bởi vì nó không tạo ra cảnh báo nào. Nó không xóa kỹ năng, không đổi vai trò, không phá vỡ combo. Nó chỉ thêm lựa chọn.

Nhưng trong thể thao điện tử chuyên nghiệp, lựa chọn thêm chính là chi phí thêm. Với hệ thống Perk, một đội không còn chuẩn bị cho một nhân vật nữa. Họ chuẩn bị cho các tổ hợp Perk của nhân vật đó, theo từng đối thủ, từng bản đồ, và thậm chí từng ván trong loạt BO3 hoặc BO5.

Hãy hình dung khối lượng công việc. Trước đây, một trận đấu cần phân tích cấm chọn nhân vật. Giờ đây cần thêm một lớp phân tích cấu hình Perk, thứ có thể được điều chỉnh giữa các ván. Điều đó có nghĩa là đội nào có ban huấn luyện phân tích đủ dày sẽ có lợi thế tích lũy, và đội nào chuẩn bị mỏng sẽ bị bắt bài ở ván thứ ba.

Với Sombra, nhóm Perk CTRL ALT ESC, Life Hack, Data Packet và Cybersecurity cho thấy hướng thiết kế xoay quanh khả năng kiểm soát thông tin và vô hiệu hóa. Với Roadhog, Piggy Piggy, Toxic Exhaust và Scrap Hook Minor xoay quanh khả năng chịu đựng và kiểm soát vị trí. Cả hai đều đi theo logic của vai trò mới: Trợ thủ tạo lợi thế hệ thống, Tank tạo lợi thế không gian.

Đây là lý do tôi xếp Perks ngang hàng với hai đợt thiết kế lại về mức độ ảnh hưởng. Nó không thay đổi nhân vật. Nó thay đổi cách người ta chuẩn bị. Và trong một bộ môn mà khoảng cách giữa các đội hàng đầu thường được đo bằng chất lượng chuẩn bị, một lớp chuẩn bị mới có nghĩa là một trục cạnh tranh mới.

Tôi cũng phải thừa nhận mặt trái. Một lớp tùy biến mới luôn đi kèm nguy cơ phát sinh tổ hợp ngoài ý muốn, những cấu hình mạnh hơn dự tính và bị khai thác trước khi bị vá. Không có thông tin nào trong tay tôi cho phép khẳng định chuyện đó sẽ xảy ra. Nhưng nó là rủi ro cần theo dõi, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi cộng đồng chưa khám phá hết không gian tổ hợp.

Cửa sổ hỗn loạn

Hai nhân vật được thiết kế lại cùng lúc tạo ra một trạng thái mà tôi vẫn gọi là cửa sổ hỗn loạn. Khi hai biến số chiến thuật lớn xuất hiện đồng thời, không đội nào có đủ thời gian để xử lý trọn vẹn cả hai trước khi giải đấu bắt đầu.

Trong giai đoạn đó, lợi thế của các đội mạnh bị nén lại. Đội mạnh thắng bằng hệ thống đã được tối ưu qua nhiều tháng, và hệ thống đó vừa bị vô hiệu một phần. Đội yếu hơn nhưng thích nghi nhanh có cơ hội san bằng khoảng cách. Lịch sử các bản patch lớn cho thấy tỷ lệ bất ngờ thường tăng trong giai đoạn đầu, rồi giảm dần khi mặt bằng chung đuổi kịp.

Tôi đã theo dõi đủ nhiều chu kỳ như vậy để biết rằng giai đoạn hỗn loạn không kéo dài. Nó thường kéo dài vài tuần, đủ để tạo ra một vài kết quả khiến người ta phải xem lại băng hình, rồi trật tự được thiết lập lại. Nhưng trong vài tuần đó, mọi dự đoán dựa trên phong độ cũ đều trở nên kém tin cậy.

Điều đáng chú ý là cửa sổ hỗn loạn không chỉ ảnh hưởng tới các đội. Nó ảnh hưởng tới cả những người kể câu chuyện về trò chơi. Bình luận viên phải học lại cách gọi tên các pha xử lý. Đội ngũ phân tích phải dựng lại bảng dữ liệu. Người xem quen với việc thấy Sombra ở một vị trí cụ thể trên màn hình sẽ có vài tuần lẫn lộn. Trong giai đoạn đó, chất lượng nội dung về trò chơi thường tụt xuống rồi mới bật lên trở lại ở mức cao hơn, khi người ta đã hiểu cái mới.

Góc nhìn phản trực giác: có thể tôi đang phóng đại

Giờ đến phần tôi phải tự phản biện.

Có một cách đọc bản patch này hoàn toàn khác, và nó không hề ngây thơ. Sombra vốn luôn là nhân vật thiên về tiện ích. Hack vô hiệu hóa kỹ năng. Translocator tạo cơ động. EMP tắt kỹ năng diện rộng. Sát thương chưa bao giờ là phần cốt lõi trong bản sắc của cô, mà là phần khiến cô bị cấm. Nếu nhìn theo hướng đó, việc chuyển cô sang Trợ thủ không phải một cuộc cách mạng. Nó là việc dán lại nhãn cho đúng với bản chất vốn có của nhân vật.

Nếu cách đọc đó đúng, mức độ xáo trộn thực tế sẽ nhỏ hơn nhiều so với những gì tiêu đề gợi ra. Người chơi Sombra cũ sẽ nhận ra bộ kỹ năng quen thuộc, chỉ đứng ở ô khác. Các đội sẽ mất vài tuần làm quen với việc cô ấy chiếm một ô Trợ thủ, rồi mọi thứ trở lại bình thường. Trong kịch bản đó, thứ tôi gọi là cú sốc cấu trúc chỉ là một cuộc đổi nhãn hành chính, và người thắng lớn nhất không phải là Sombra, mà là các đội Trợ thủ vốn đã có sẵn một tay chơi quen với lối đánh tiện ích.

Tôi để khả năng đó mở. Và tôi cũng phải thừa nhận giới hạn dữ liệu của chính mình. Không có tỷ lệ thắng, không có tỷ lệ chọn, không có tỷ lệ cấm trong tay, mọi tuyên bố về việc Sombra Trợ thủ mạnh hay yếu đều chỉ là phỏng đoán có căn cứ, không phải kết luận. Tôi đã dạy chính mình một quy tắc sau một lần viết sai về một tuyển thủ trẻ: đừng bao giờ biến thiết kế kỹ năng thành phán quyết về kết quả.

Còn một điểm nữa khiến tôi do dự, và nó liên quan tới việc tôi làm việc ở Hàn Quốc. Tôi có xu hướng tin rằng các đội Hàn Quốc, với truyền thống đánh theo hệ thống và tiện ích, sẽ thích nghi với Sombra Trợ thủ và Roadhog tiện ích nhanh hơn các đội phương Tây vốn quen với việc tạo đột biến bằng kỹ năng cá nhân. Đó là một giả thuyết hấp dẫn, và nó rất dễ được chấp nhận vì nó nghe hợp lý.

Nhưng tôi sống ở Busan không có nghĩa là tôi hiểu hết các sắc thái huấn luyện của từng đội. Áp một lăng kính khu vực lên một bản patch chưa có dữ liệu là cách nhanh nhất để nói sai một cách tự tin. Một bản thiết kế lại nhân vật có thể phù hợp với trường phái này ở tuần đầu và lại phù hợp với trường phái khác ở tuần thứ năm. Tôi giữ giả thuyết đó ở mức cần kiểm chứng, không phải ở mức kết luận.

Điều tôi chắc chắn hơn là một vấn đề nằm ngoài phạm vi cân bằng. Một bài viết gây tẩy chay là một bài viết đang chạm vào ai đó. Rework nhân vật cũng vậy, ở quy mô lớn hơn. Có những người đã dành hàng nghìn giờ để thành thạo Sombra Sát thương. Với họ, bản patch này không phải là một thay đổi cân bằng. Nó là việc kỹ năng họ xây dựng bị định giá lại. Và khi nhà phát hành chọn cách chuyển vai thay vì tinh chỉnh chỉ số, họ đang nói rằng những câu hỏi về bản sắc nhân vật có thể được giải quyết bằng cách đổi nhãn. Đó là điều đáng theo dõi ở các bản patch tiếp theo, không phải chỉ ở mùa này.

Takeaway

Tôi đưa ra ba dự đoán có thể kiểm chứng.

Thứ nhất, tỷ lệ bất ngờ trong các trận đấu chính thức đầu mùa 5 sẽ cao hơn mức trung bình của mùa trước, vì cả hai biến số lớn cùng lúc chưa được xử lý xong.

Thứ hai, tỷ lệ chọn Sombra ở vai Trợ thủ sẽ tăng nhanh trong hai tuần đầu rồi ổn định ở mức trung bình cao, nhờ EMP được giữ nguyên.

Thứ ba, số mạng hạ gục trung bình mỗi lần hook của Roadhog sẽ giảm rõ rệt, trong khi số lần hook được sử dụng mỗi trận sẽ tăng. Nếu con số thứ ba đúng, nó xác nhận rằng Roadhog đã thực sự đổi vai trò về mặt chức năng, chứ không chỉ bị làm yếu đi.

Góc Bóng Đá Nóng dạy tôi rằng góc nhìn quan trọng hơn góc sân. Ở đây cũng vậy. Điều đáng bàn không nằm ở việc Sombra mạnh lên hay yếu đi. Điều đáng bàn nằm ở chỗ một trò chơi vừa chứng minh rằng nó sẵn sàng vẽ lại bản đồ vai trò thay vì xoay vài thông số.

Nếu một nhân vật bị cấm ở mọi trận có thể được giải quyết bằng cách đổi ô, thì lần tới, khi một nhân vật khác trở nên quá mạnh, liệu chúng ta có nên chuẩn bị tinh thần cho một cuộc chuyển vai nữa không?